JavaScript xatolarni ushlash (try, catch)

Xato dasturni to’xtatadi: keyingi kod bajarilmaydi. Ammo ba’zi xatolarni oldindan aytib bo’lmaydi — fayl yo’q, tarmoq uzilgan, foydalanuvchi noto’g’ri ma’lumot kiritgan. Ularni ushlab olish kerak.

Xato dasturni to’xtatadi

JavaScript

console.log("Boshlandi");

const son = null;
console.log(son.toFixed(2));

console.log("Bu qator bajarilmaydi");

Oxirgi qator chiqmadi — xato butun kodni to’xtatdi.

try va catch

JavaScript

console.log("Boshlandi");

try {
const son = null;
console.log(son.toFixed(2));
} catch (xato) {
console.log("Xato ushlandi:", xato.message);
}

console.log("Dastur davom etdi");

try ichidagi kod xato bersa, boshqaruv catch ga o’tadi va dastur to’xtamaydi.

Xato obyekti

JavaScript

try {
yoqFunksiya();
} catch (e) {
console.log("Nomi:", e.name);
console.log("Xabar:", e.message);
}

Ko’p uchraydigan xato turlari

Tur	Qachon chiqadi
`ReferenceError`	mavjud bo’lmagan o’zgaruvchiga murojaat
`TypeError`	qiymat kutilgan turda emas (`null.xossa`)
`SyntaxError`	sintaksis xatosi — kod umuman ishlamaydi
`RangeError`	qiymat ruxsat etilgan oraliqdan tashqarida

JavaScript

try {
JSON.parse("{buzuq}");
} catch (e) {
console.log(e.name);
console.log(e.message);
}

finally

Xato bo’ldimi yoki yo’q — bu blok doim bajariladi:

JavaScript

function sinov(qiymat) {
try {
  console.log("Natija:", qiymat.toUpperCase());
} catch (e) {
  console.log("Xato:", e.message);
} finally {
  console.log("--- tugadi ---");
}
}

sinov("salom");
sinov(null);

finally resurslarni tozalash uchun ishlatiladi: faylni yopish, yuklanish belgisini o’chirish.

throw — o’z xatongizni yaratish

JavaScript

function yoshTekshir(yosh) {
if (typeof yosh !== "number") {
  throw new Error("Yosh son bo'lishi kerak");
}
if (yosh < 0) {
  throw new Error("Yosh manfiy bo'lolmaydi");
}
return "Yosh qabul qilindi: " + yosh;
}

try {
console.log(yoshTekshir(25));
console.log(yoshTekshir(-5));
} catch (e) {
console.log("Ushlandi:", e.message);
}

Amaliy misol: ishonchli o’girish

JavaScript

function songaOgir(matn) {
const n = Number(matn);
if (Number.isNaN(n)) {
  throw new Error(`"${matn}" ni songa o'girib bo'lmadi`);
}
return n;
}

const kiritilgan = ["42", "19.99", "salom"];

for (const q of kiritilgan) {
try {
  console.log(q, "->", songaOgir(q));
} catch (e) {
  console.log(e.message);
}
}

Sikl ichida try/catch bo’lgani uchun bitta xato butun siklni to’xtatmadi.

Hamma narsani o’rab qo’ymang

Bo'sh catch — yomon odat

try {
  muhimAmal();
} catch (e) {
  // hech narsa
}

Bunday kod xatoni yashiradi: dastur ishlayotgandek ko’rinadi, lekin natija noto’g’ri bo’ladi va sababini topish juda qiyin. Kamida console.error(e) yozing.

try/catch faqat kutilishi mumkin bo’lgan xatolar uchun: tarmoq so’rovi, JSON o’qish, foydalanuvchi kiritmasi. Dasturchi xatosini (noto’g’ri yozilgan o’zgaruvchi nomi) u yashirmasligi kerak — u tuzatilishi kerak.

Amaliy mashq

Xatolarni boshqaring:

null qiymatga metod chaqirib, xatoni try/catch bilan ushlang;
e.name va e.message ni chiqaring;
JSON.parse("{buzuq}") ni sinab ko’ring;
throw new Error() bilan o’z xatongizni yarating;
finally qo’shib, u qachon ishlashini tekshiring;
massiv ustidan yurib, xatoli elementlarni o’tkazib yuboring.

5-qadamda try ichiga return qo’ying — finally baribir ishladimi?

Qisqacha xulosa

Ushlanmagan xato dasturni to’xtatadi.
try — xavfli kod, catch — xato ushlanadi, finally — doim bajariladi.
Xato obyektida name va message xossalari bor.
throw new Error("...") — o’z xatongizni yaratish.
Bo’sh catch xatoni yashiradi — kamida jurnalga yozing.

Keyingi darsda zamonaviy ES6 sintaksis — destructuring, spread va shablonlarni ko’ramiz.