JavaScript obyektlar (object)

Bitta talaba haqidagi ma’lumot — ism, yosh, guruh — uchta alohida o’zgaruvchida tarqoq turadi. Obyekt ularni bitta tuzilmaga jamlaydi.

Obyekt yaratish

JavaScript

const talaba = {
ism: "Aziz",
yosh: 20,
guruh: "IT-21",
};

console.log(talaba);

Figurali qavs ichida kalit: qiymat juftliklari, vergul bilan ajratiladi. Kalit — xossaning nomi, qiymat — istalgan turdagi ma’lumot.

Xossaga murojaat

Ikki usul bor:

JavaScript

const talaba = { ism: "Aziz", yosh: 20 };

console.log(talaba.ism);
console.log(talaba["yosh"]);

const kalit = "ism";
console.log(talaba[kalit]);

Nuqta qisqaroq va ko’p ishlatiladi. Kvadrat qavs esa kalit o’zgaruvchida turganda zarur bo’ladi.

Qo’shish va o’zgartirish

JavaScript

const talaba = { ism: "Aziz", yosh: 20 };

talaba.shahar = "Toshkent";
talaba.yosh = 21;

console.log(talaba);

delete talaba.shahar;
console.log(talaba);

Mavjud bo’lmagan xossaga qiymat bersangiz — u qo’shiladi. delete esa o’chiradi.

Mavjud bo’lmagan xossa

JavaScript

const talaba = { ism: "Aziz" };

console.log(talaba.telefon);
console.log(talaba.telefon?.raqam);

undefined qaytadi, xato chiqmaydi. Lekin ichkariga kirsangiz xato bo’ladi — shuning uchun ?. (optional chaining) ishlatiladi: xossa yo’q bo’lsa, zanjir to’xtaydi va undefined qaytadi.

Metod — obyekt ichidagi funksiya

JavaScript

const hisob = {
egasi: "Aziz",
balans: 100000,

korish() {
  return `${this.egasi}: ${this.balans} so'm`;
},

toldirish(summa) {
  this.balans += summa;
},
};

console.log(hisob.korish());
hisob.toldirish(50000);
console.log(hisob.korish());

Ichma-ich tuzilma

Qiymat sifatida boshqa obyekt yoki massiv bo’lishi mumkin:

JavaScript

const talaba = {
ism: "Aziz",
manzil: {
  shahar: "Toshkent",
  kocha: "Amir Temur",
},
baholar: [85, 92, 78],
};

console.log(talaba.manzil.shahar);
console.log(talaba.baholar[1]);
console.log(talaba.baholar.length);

Obyekt ustidan yurish

JavaScript

const talaba = { ism: "Aziz", yosh: 20, guruh: "IT-21" };

for (const kalit in talaba) {
console.log(kalit, "=", talaba[kalit]);
}

console.log(Object.keys(talaba));
console.log(Object.values(talaba));

Object.keys kalitlar massivini, Object.values qiymatlar massivini beradi — ular ustida massiv metodlarini ishlatish mumkin.

Obyektlar massivi

Amalda eng ko’p uchraydigan tuzilma:

JavaScript

const mahsulotlar = [
{ nom: "Olma", narx: 8000 },
{ nom: "Sut", narx: 12000 },
{ nom: "Non", narx: 3000 },
];

const arzonlar = mahsulotlar.filter(m => m.narx < 10000);
console.log(arzonlar);

const nomlar = mahsulotlar.map(m => m.nom);
console.log(nomlar.join(", "));

Amaliy mashq

Kitob obyektini yarating:

nom, muallif va yil xossalari bo’lgan obyekt yasang;
unga janr xossasini qo’shing;
tavsif() metodini yozing — “Nom (muallif, yil)” qaytarsin;
delete bilan bitta xossani o’chiring;
uchta kitobdan massiv yasab, map bilan faqat nomlarini chiqaring.

3-qadamda this ni olib tashlab ko’ring — qanday xato chiqadi?

Qisqacha xulosa

Obyekt — kalit-qiymat juftliklari to’plami: { ism: "Aziz" }.
Murojaat: obyekt.xossa yoki obyekt["xossa"].
Yangi xossa o’zlashtirish bilan qo’shiladi, delete bilan o’chiriladi.
Metod — obyekt ichidagi funksiya; this shu obyektga ishora qiladi.
Object.keys va Object.values massiv qaytaradi; ?. xavfsiz murojaat beradi.

Keyingi darsda DOM — JavaScript orqali sahifani o’zgartirishni boshlaymiz.