JavaScript generator va iterator

for...of massiv, matn va Map bilan bir xil ishlaydi. Buning ortida iterator protokoli turadi — va uni o’z obyektlaringizga ham qo’shish mumkin.

Iterator protokoli

JavaScript

const massiv = ["a", "b", "c"];

const it = massiv[Symbol.iterator]();

console.log(it.next());
console.log(it.next());
console.log(it.next());
console.log(it.next());

for...of aslida shu ishni bajaradi — done: true bo’lguncha next() chaqiradi.

Qo’lda iterator yozish

JavaScript

const sanoq = {
boshi: 1,
oxiri: 4,

[Symbol.iterator]() {
  let joriy = this.boshi;
  const oxiri = this.oxiri;

  return {
    next() {
      if (joriy <= oxiri) {
        return { value: joriy++, done: false };
      }
      return { value: undefined, done: true };
    },
  };
},
};

for (const n of sanoq) {
console.log(n);
}

console.log([...sanoq]);

Endi obyekt for...of va spread bilan ishlaydi. Ammo yozuv uzun — generator buni ancha qisqartiradi.

Generator — birinchi tanishuv

JavaScript

function* sanoq() {
yield 1;
yield 2;
yield 3;
}

const g = sanoq();

console.log(g.next());
console.log(g.next());
console.log(g.next());
console.log(g.next());

Pauza qanday ishlaydi

JavaScript

function* jarayon() {
console.log("  1-qadam boshlandi");
yield "birinchi";

console.log("  2-qadam boshlandi");
yield "ikkinchi";

console.log("  tugadi");
return "yakun";
}

const g = jarayon();

console.log("next() chaqirilmagunicha hech narsa bajarilmaydi");
console.log(g.next().value);
console.log(g.next().value);
console.log(g.next().value);

Funksiya tanasi next() chaqirilmaguncha umuman ishga tushmadi. Bu — oddiy funksiyadan asosiy farq.

Generator ham iterable

JavaScript

function* sanoq(boshi, oxiri) {
for (let i = boshi; i <= oxiri; i++) {
  yield i;
}
}

for (const n of sanoq(1, 5)) {
console.log(n);
}

console.log([...sanoq(10, 13)]);

Yuqoridagi qo’lda yozilgan iterator bilan solishtiring — bir xil natija, uch barobar qisqa kod.

Obyektga qo’shish

JavaScript

const guruh = {
nom: "IT-21",
talabalar: ["Aziz", "Dilnoza", "Bobur"],

*[Symbol.iterator]() {
  for (const t of this.talabalar) {
    yield this.nom + ": " + t;
  }
},
};

for (const qator of guruh) {
console.log(qator);
}

Cheksiz ketma-ketlik

Generator qiymatni talab bo’yicha beradi, shuning uchun cheksiz bo’lishi mumkin:

JavaScript

function* cheksizSanoq() {
let n = 1;
while (true) {
  yield n++;
}
}

const g = cheksizSanoq();

console.log(g.next().value);
console.log(g.next().value);
console.log(g.next().value);

function* fibonachchi() {
let [a, b] = [0, 1];
while (true) {
  yield a;
  [a, b] = [b, a + b];
}
}

const f = fibonachchi();
const birinchi10 = [];
for (let i = 0; i < 10; i++) birinchi10.push(f.next().value);
console.log(birinchi10);

Cheklovchi yordamchi

JavaScript

function* cheksiz() {
let n = 1;
while (true) yield n++;
}

function* olish(manba, soni) {
let i = 0;
for (const q of manba) {
  if (i++ >= soni) return;
  yield q;
}
}

console.log([...olish(cheksiz(), 5)]);

function* filtr(manba, shart) {
for (const q of manba) {
  if (shart(q)) yield q;
}
}

console.log([...olish(filtr(cheksiz(), (n) => n % 3 === 0), 4)]);

Generatorlarni bir-biriga ulash mumkin — har biri qiymatni kerak bo’lganda hisoblaydi. Massiv bilan bunday qilish uchun avval butun ro’yxatni yasash kerak bo’lardi.

yield* — boshqa generatorni qo’shish

JavaScript

function* birinchi() {
yield 1;
yield 2;
}

function* ikkinchi() {
yield "a";
yield* birinchi();
yield "b";
}

console.log([...ikkinchi()]);

Generatorga qiymat berish

next(qiymat) — yield natijasiga aylanadi:

JavaScript

function* suhbat() {
const ism = yield "Ismingiz nima?";
const yosh = yield "Salom, " + ism + "! Yoshingiz?";
return ism + " — " + yosh + " yosh";
}

const g = suhbat();

console.log(g.next().value);
console.log(g.next("Aziz").value);
console.log(g.next(20).value);

Ikki tomonlama aloqa: generator qiymat beradi va qabul qiladi.

Amaliy foyda — katta ma’lumot

JavaScript

// Massiv: butun ro'yxat xotirada
function massivUsul(n) {
const r = [];
for (let i = 0; i < n; i++) r.push(i * 2);
return r;
}

// Generator: bir vaqtda bitta qiymat
function* generatorUsul(n) {
for (let i = 0; i < n; i++) yield i * 2;
}

console.log("Massiv uzunligi:", massivUsul(1000000).length);

let birinchi = null;
for (const q of generatorUsul(1000000)) {
birinchi = q;
break;
}
console.log("Generator faqat bittasini hisobladi:", birinchi);

Birinchi usul million elementni xotirada yasadi; ikkinchisi bitta qiymat hisoblab to’xtadi.

Amaliy mashq

Symbol.iterator]() ni qo’lda chaqirib, next() bilan yuring;
function* bilan uch qiymat beruvchi generator yozing;
for...of va spread bilan ishlatib ko’ring;
obyektga *[Symbol.iterator] qo’shing;
Fibonachchi generatorini yozib, birinchi 10 sonini oling;
yield* bilan ikki generatorni birlashtiring.

Qisqacha xulosa

Iterator — next() bilan { value, done } qaytaruvchi obyekt.
Iterable — Symbol.iterator bo’lgan obyekt; for...of shuni talab qiladi.
Generator (function*) yield da to’xtaydi va next() da davom etadi.
Generator tanasi next() chaqirilmaguncha ishga tushmaydi.
Cheksiz ketma-ketlik yasash mumkin — qiymat talab bo’yicha hisoblanadi.
yield* boshqa generatorni ichiga qo’shadi.

Keyingi darsda funksional dasturlash tamoyillari.