JavaScript nima va u qayerda ishlaydi

Sahifadagi tugmani bosganingizda menyu ochiladi, forma to’ldirilmasa ogohlantirish chiqadi, ro’yxat sahifani yangilamasdan yangilanadi — bularning barchasini JavaScript bajaradi.

HTML sahifaning tuzilishini, CSS uning ko’rinishini beradi. JavaScript esa xatti-harakatni qo’shadi: nima qachon va qanday o’zgarishini.

Birinchi kod

Quyidagi maydonda console.log funksiyasi qavs ichidagi qiymatni chiqaradi. Ishga tushirish tugmasini bosing:

Matnni o’zgartirib, qayta ishga tushiring — maydon tahrirlanadi.

Uchta til, uchta vazifa

Bitta tugma misolida uchalasi qanday bo’linishini ko’ring:

Ular bir-birini almashtirmaydi, balki to’ldiradi.

JavaScript qayerda ishlaydi

Dastlab u faqat brauzerda ishlardi. Bugun esa:

• Brauzerda — sahifa mantiqi (bu bo’limning asosiy mavzusi);
• Serverda — Node.js orqali backend;
• Mobil ilovalarda — React Native kabi vositalar bilan;
• Desktop dasturlarda — Electron (masalan VS Code shunday yozilgan).

Ya’ni bitta tilni o’rganib, bir necha sohada ishlash mumkin.

Kod qanday ishga tushadi

Brauzer HTML’ni yuqoridan pastga o’qiydi. <script> tegiga yetganda ichidagi JavaScript’ni darhol bajaradi, keyin o’qishni davom ettiradi.

<p>Birinchi paragraf</p>

<script>
  console.log("Bu ikkinchi bajariladi");
</script>

<p>Uchinchi paragraf</p>

Shu sababli kod tartibi muhim: hali yaratilmagan elementga murojaat qilib bo’lmaydi. Bu qoidaga DOM darsida qaytamiz.

Kodni sahifaga ulash

Ikki usul bor. Kichik misol uchun to’g’ridan-to’g’ri HTML ichida:

<script>
  console.log("Sahifa ichida");
</script>

Haqiqiy loyihada esa alohida faylda — kod tartibli bo’ladi va brauzer uni keshlab qoladi:

<script src="dastur.js"></script>

Amaliy mashq

Runner’da o’ynab ko’ring:

1. console.log ichidagi matnni o’zingizning ismingizga almashtiring;
2. ikkinchi qator qo’shib, yana bitta xabar chiqaring;
3. matn o’rniga son yozing: console.log(2 + 3);
4. qo’shtirnoqni olib tashlab ko’ring: console.log(Salom);

4-qadamda qanday xato chiqdi? Matn va son qanday farq qilishini keyingi darsda ko’ramiz.

Qisqacha xulosa

• JavaScript sahifaga xatti-harakat qo’shadi — HTML tuzilish, CSS ko’rinish.
• console.log() qiymatni ko’rsatish uchun ishlatiladi.
• Brauzer <script> tegiga yetganda kodni darhol bajaradi.
• Kod HTML ichida yoki alohida .js faylda bo’lishi mumkin.
• JavaScript brauzerdan tashqari server, mobil va desktopda ham ishlaydi.

Keyingi darsda o’zgaruvchilar — qiymatni nomlab saqlashni o’rganamiz.