JavaScript kod sifati va nomlash qoidalari

Ishlaydigan kod yozish — birinchi qadam. Ikkinchisi: olti oydan keyin o’zingiz (yoki hamkasbingiz) uni o’qib tushuna olishi. Bu darsda shu farqni beradigan qoidalar.

Nom hamma narsani aytadi

JavaScript

// Yomon
const d = 86400000;
function f(a, b) {
return a.filter((x) => x.b > b);
}

// Yaxshi
const KUN_MS = 24 * 60 * 60 * 1000;
function otganTalabalar(talabalar, engKamBall) {
return talabalar.filter((talaba) => talaba.ball > engKamBall);
}

const talabalar = [
{ ism: "Aziz", ball: 85 },
{ ism: "Bobur", ball: 45 },
];

console.log(otganTalabalar(talabalar, 60));
console.log("Bir kun:", KUN_MS, "ms");

Ikkinchi variantda izoh kerak emas — nomlarning o’zi tushuntiradi.

Amaliy qoidalar:

O’zgaruvchi — ot: talaba, narxlar, jamiSumma;
Funksiya — fe’l bilan: hisobla, tekshir, yuborilsin;
Mantiqiy qiymat — savol shaklida: faolmi, bormi, tugadimi;
Massiv — ko’plik: talabalar, narxlar;
Doimiy — CATTA_HARF: MAX_URINISH, ASOSIY_MANZIL.

Sehrli sonlar

JavaScript

// Yomon: 0.12 va 50000 nima?
function hisobla1(summa) {
if (summa > 50000) return summa * 0.12;
return summa * 0.05;
}

// Yaxshi
const YUQORI_CHEGARA = 50000;
const YUQORI_FOIZ = 0.12;
const ODDIY_FOIZ = 0.05;

function hisobla2(summa) {
const foiz = summa > YUQORI_CHEGARA ? YUQORI_FOIZ : ODDIY_FOIZ;
return summa * foiz;
}

console.log(hisobla2(60000));
console.log(hisobla2(30000));

Nomlangan doimiy ikki foyda beradi: ma’nosi ko’rinadi va o’zgartirish kerak bo’lganda bitta joyda o’zgaradi.

Erta qaytish — ichma-ich shartlardan qutulish

JavaScript

// Yomon: chuqurlik oshib boradi
function tekshir1(talaba) {
if (talaba) {
  if (talaba.faol) {
    if (talaba.ball >= 60) {
      return "O'tdi";
    } else {
      return "Yiqildi";
    }
  } else {
    return "Faol emas";
  }
} else {
  return "Talaba yo'q";
}
}

// Yaxshi: shartlar tekis
function tekshir2(talaba) {
if (!talaba) return "Talaba yo'q";
if (!talaba.faol) return "Faol emas";
return talaba.ball >= 60 ? "O'tdi" : "Yiqildi";
}

console.log(tekshir2(null));
console.log(tekshir2({ faol: false }));
console.log(tekshir2({ faol: true, ball: 85 }));

Erta qaytish (early return): istisno holatlarni boshida tugatib, asosiy mantiqni oxirida tekis qoldirish. Chuqurlik ikki darajadan oshsa — shu naqshni o’ylang.

Bitta funksiya — bitta vazifa

JavaScript

const talabalar = [
{ ism: "Aziz", ball: 85 },
{ ism: "Dilnoza", ball: 92 },
{ ism: "Bobur", ball: 45 },
];

// Har biri bitta ish qiladi
function otganlar(royxat) {
return royxat.filter((t) => t.ball >= 60);
}

function ballBoyichaSarala(royxat) {
return [...royxat].sort((a, b) => b.ball - a.ball);
}

function ismlar(royxat) {
return royxat.map((t) => t.ism);
}

// Birga ishlatiladi
const natija = ismlar(ballBoyichaSarala(otganlar(talabalar)));
console.log(natija);

Kichik funksiyalar sinash, qayta ishlatish va nomlash uchun qulay. Funksiya nomida “va” so’zi paydo bo’lsa (saqlaVaYubor) — uni bo’lish vaqti keldi.

[...royxat].sort(...) da nusxa olinganiga e’tibor bering: sort asl massivni o’zgartiradi, nusxa esa buni oldini oladi.

O’zgartirmaslik afzal

JavaScript

const asl = [3, 1, 2];

const yomon = asl.sort();
console.log("sort'dan keyin asl:", asl);

const asl2 = [3, 1, 2];
const yaxshi = [...asl2].sort();
console.log("nusxadan keyin asl:", asl2);
console.log("natija:", yaxshi);

Funksiya o’ziga berilgan ma’lumotni o’zgartirsa, uni chaqirgan kod buni kutmasligi mumkin — bu topish qiyin xatolarga olib keladi.

Izoh — nima emas, nega

JavaScript

const narx = 100000;

// Yomon izoh — kod aytayotgan narsani takrorlaydi
// narxni 0.9 ga ko'paytiramiz
const a = narx * 0.9;

// Yaxshi izoh — sababni tushuntiradi
// Yangi mijozlarga birinchi buyurtmada 10% chegirma (2026 aksiyasi)
const CHEGIRMA = 0.9;
const b = narx * CHEGIRMA;

console.log(a, b);

Kod nima qilishini o’zi aytadi. Izoh nega shunday qilinganini aytishi kerak: qaror sababi, tashqi cheklov, vaqtinchalik yechim.

Shartlarni soddalashtirish

JavaScript

const faol = true;
const ball = 85;

// Ortiqcha
if (faol === true) console.log("1");
const natija1 = ball >= 60 ? true : false;

// Toza
if (faol) console.log("2");
const natija2 = ball >= 60;

console.log(natija1, natija2);

// Uzun shartni nomlash
const yoshi = 20;
const tolagan = true;

const qabulQilinadi = yoshi >= 18 && tolagan && ball >= 60;
if (qabulQilinadi) console.log("Qabul qilindi");

Murakkab shartni o’zgaruvchiga chiqarish — nom orqali izohlashning eng oson usuli.

Izchillik

Tekshiruv ro’yxati

Kodni topshirishdan oldin:

Nomlar ma’noni aytadimi? Qisqartma yo’qmi?
Sehrli son yoki matn qolmadimi?
Funksiya bitta vazifa bajaradimi?
Ichma-ich shart uch darajadan oshmadimi?
console.log va debugger olib tashlandimi?
Takrorlangan kod bo’laklari birlashtirildimi?

Amaliy mashq

d, f, x nomli o’zgaruvchilarni ma’noli nomga o’zgartiring;
koddagi sonlarni nomlangan doimiyga chiqaring;
uch darajali if ni erta qaytish bilan tekislang;
“va” bor funksiyani ikkiga bo’ling;
sort ni nusxa ustida bajaring;
bitta izohni “nima” dan “nega” ga o’zgartiring.

Qisqacha xulosa

Nom — eng yaxshi izoh: funksiya fe’l, massiv ko’plik, doimiy CATTA_HARF.
Sehrli sonlarni nomlangan doimiyga chiqaring.
Erta qaytish ichma-ich shartlarni tekislaydi.
Bitta funksiya — bitta vazifa; nomda “va” bo’lsa, bo’ling.
Kirish ma’lumotini o’zgartirmang — nusxa oling.
Izoh nega deb yozilsin, nima deb emas.

Bu bilan O’rta daraja yakunlandi. Keyingi darsda prototip bilan Yuqori daraja boshlanadi.