JavaScript Set va Map

Massiv va obyekt ko’p vazifani bajaradi, lekin ikkita cheklovi bor: massivda takror qiymatlar bo’ladi, obyektda kalit faqat matn bo’la oladi. Set va Map shu bo’shliqni to’ldiradi.

Set — takrorlanmas to’plam

JavaScript

const toplam = new Set([1, 2, 2, 3, 3, 3]);

console.log(toplam);
console.log(toplam.size);

Takrorlar avtomatik tushib qoldi. size — elementlar soni (length emas).

Set amallari

JavaScript

const t = new Set();

t.add("olma");
t.add("banan");
t.add("olma");

console.log(t.size);
console.log(t.has("olma"));
console.log(t.has("uzum"));

t.delete("banan");
console.log([...t]);

t.clear();
console.log(t.size);

To’rt asosiy metod: add, has, delete, clear.

Eng ko’p ishlatiladigan holat — takrorni olib tashlash

JavaScript

const sonlar = [3, 1, 4, 1, 5, 9, 2, 6, 5, 3];

const nusxasiz = [...new Set(sonlar)];
console.log(nusxasiz);

const nomlar = ["Aziz", "Dilnoza", "Aziz", "Bobur"];
console.log([...new Set(nomlar)]);

Massivni Set ga o’girib, spread bilan qaytarish — eng qisqa usul.

has tezligi

JavaScript

const kattaMassiv = [];
const kattaSet = new Set();

for (let i = 0; i < 100000; i++) {
kattaMassiv.push(i);
kattaSet.add(i);
}

let boshi = Date.now();
for (let i = 0; i < 1000; i++) kattaMassiv.includes(99999);
console.log("Massiv:", Date.now() - boshi, "ms");

boshi = Date.now();
for (let i = 0; i < 1000; i++) kattaSet.has(99999);
console.log("Set:", Date.now() - boshi, "ms");

Farq katta: massiv har safar boshdan qidiradi, Set esa qiymatni to’g’ridan topadi. Ko’p marta “bormi?” deb so’raladigan joyda Set ishlating.

To’plam amallari

JavaScript

const a = new Set([1, 2, 3, 4]);
const b = new Set([3, 4, 5, 6]);

const kesishma = [...a].filter((x) => b.has(x));
console.log("Kesishma:", kesishma);

const birlashma = [...new Set([...a, ...b])];
console.log("Birlashma:", birlashma);

const ayirma = [...a].filter((x) => !b.has(x));
console.log("Ayirma:", ayirma);

Map — istalgan turdagi kalit

JavaScript

const xarita = new Map();

xarita.set("matn", "matn kaliti");
xarita.set(42, "son kaliti");
xarita.set(true, "mantiqiy kalit");

const obyekt = { id: 1 };
xarita.set(obyekt, "obyekt kaliti");

console.log(xarita.get(42));
console.log(xarita.get(obyekt));
console.log(xarita.size);

Obyektda bu mumkin emas — u kalitni matnga aylantiradi:

JavaScript

const oddiy = {};
oddiy[42] = "son";
oddiy[true] = "mantiqiy";

console.log(Object.keys(oddiy));
console.log(typeof Object.keys(oddiy)[0]);

Kalitlar matnga aylandi. Map esa turni saqlaydi.

Map amallari

JavaScript

const ballar = new Map([
["Aziz", 85],
["Dilnoza", 92],
]);

ballar.set("Bobur", 78);

console.log(ballar.get("Aziz"));
console.log(ballar.has("Bobur"));
console.log(ballar.size);

ballar.delete("Aziz");
console.log([...ballar.keys()]);
console.log([...ballar.values()]);

Map bo’ylab yurish

JavaScript

const ballar = new Map([
["Aziz", 85],
["Dilnoza", 92],
["Bobur", 78],
]);

for (const [ism, ball] of ballar) {
console.log(ism + ": " + ball);
}

const otganlar = [...ballar].filter(([, ball]) => ball >= 80);
console.log(otganlar);

Map to’g’ridan-to’g’ri for...of bilan ishlaydi va har element [kalit, qiymat] juftligi bo’ladi — destructuring bilan ajratiladi.

Obyektda esa Object.entries kerak bo’lardi.

Amaliy misol — sanash

JavaScript

const sozlar = ["olma", "banan", "olma", "uzum", "banan", "olma"];

const hisob = new Map();

for (const soz of sozlar) {
hisob.set(soz, (hisob.get(soz) ?? 0) + 1);
}

for (const [soz, soni] of hisob) {
console.log(soz + ": " + soni);
}

const eng = [...hisob].sort((a, b) => b[1] - a[1])[0];
console.log("Eng ko'p:", eng[0], "—", eng[1], "marta");

?? operatori birinchi uchrashda 0 beradi — nullish operatori shu yerda qulay.

Qaysi birini tanlash

Vazifa	Tanlov
Tartiblangan ro’yxat, indeks kerak	Massiv
Takrorsiz qiymatlar, tez `has`	Set
Matn kalitli sozlama, JSON	Obyekt
Istalgan turdagi kalit, tez-tez qo’shish/o’chirish	Map

Amaliy mashq

Takrorli massivdan Set bilan nusxalarni olib tashlang;
add, has, delete ni sinang;
ikki Set ning kesishmasini toping;
Map da obyektni kalit sifatida ishlating;
matndagi so’zlarni Map bilan sanang;
Map ni JSON.stringify qilib, nima chiqishini ko’ring.

Qisqacha xulosa

Set — takrorlanmas qiymatlar to’plami; add, has, delete, size.
[...new Set(massiv)] — takrorni olib tashlashning eng qisqa yo’li.
Set.has massivdagi includes dan ancha tez.
Map — istalgan turdagi kalit bilan ishlaydigan juftliklar to’plami.
Map for...of bilan [kalit, qiymat] juftligini beradi.
Ikkalasi ham JSON’ga to’g’ridan-to’g’ri sig’maydi.

Keyingi darsda regulyar ifodalar — matn ichidan naqsh bo’yicha qidirish.