JavaScript o'zgaruvchilar (let, const, var)

Dastur ma’lumot bilan ishlaydi: foydalanuvchi ismi, mahsulot narxi, bosilgan tugmalar soni. Bu qiymatlarni saqlab qo’yish va keyin nomi orqali ishlatish uchun o’zgaruvchi yaratiladi.

let — qiymati o’zgaradigan

let kalit so’zi bilan o’zgaruvchi yaratiladi:

JavaScript

let ism = "Aziz";
console.log(ism);

ism = "Dilnoza";
console.log(ism);

Birinchi qatorda o’zgaruvchi yaratildi, uchinchida qiymati almashtirildi. Ikkinchi marta let yozilmaydi — u faqat yaratishda kerak.

const — o’zgarmaydigan

Agar qiymat butun dastur davomida bir xil qolishi kerak bo’lsa, const ishlatiladi:

JavaScript

const PI = 3.14159;
console.log(PI);

PI = 3;

Oxirgi qator xato beradi: const bilan e’lon qilingan qiymatni qayta o’zlashtirib bo’lmaydi. Bu ataylab qilingan himoya — tasodifiy o’zgartirishning oldini oladi.

Nomlash qoidalari

O’zgaruvchi nomi:

harf, raqam, _ va $ belgilaridan iborat bo’ladi;
raqam bilan boshlanmaydi: 1son — xato, son1 — to’g’ri;
katta-kichik harfni ajratadi: ism va Ism — ikki xil o’zgaruvchi;
kalit so’z bo’la olmaydi: let, const, if kabi.

Kelishilgan uslub — camelCase: birinchi so’z kichik, keyingilari bosh harf bilan.

JavaScript

const foydalanuvchiIsmi = "Aziz";
const mahsulotNarxi = 15000;
const buyurtmalarSoni = 3;

console.log(foydalanuvchiIsmi, mahsulotNarxi, buyurtmalarSoni);

Yaxshi nom tanlash

Nom o’zgaruvchida nima turganini izohsiz aytishi kerak:

// Yomon — nima ekani noaniq
let a = 15000;
let x = "Aziz";

// Yaxshi — nomdan mazmun ko'rinadi
let narx = 15000;
let mijozIsmi = "Aziz";

Kodni siz bir marta yozasiz, lekin o’nlab marta o’qiysiz — shuning uchun aniq nom vaqt tejaydi.

var — eski usul

Eski kodda var uchraydi. U let ga o’xshaydi, lekin qamrov qoidalari chalkash va kutilmagan xatolarga olib keladi.

Bir nechta o’zgaruvchi

Qiymatlarni bir-biriga bog’lash ham mumkin:

JavaScript

const narx = 12000;
const dona = 3;
const jami = narx * dona;

console.log("Jami:", jami);

jami hisoblangan paytdagi qiymatni saqlaydi. Keyin dona o’zgarsa ham, jami o’z-o’zidan yangilanmaydi — uni qayta hisoblash kerak.

Amaliy mashq

O’z profilingizni yarating:

const bilan ism va tugilganYil o’zgaruvchilarini yarating;
let bilan yosh yarating va uni 2026 - tugilganYil dan hisoblang;
uchalasini bitta console.log da chiqaring;
ism ga yangi qiymat berishga urinib ko’ring — qanday xato chiqadi?
yosh ni o’zgartiring — bu ishladimi?

4 va 5-qadam const bilan let farqini aniq ko’rsatadi.

Qisqacha xulosa

O’zgaruvchi — qiymatga berilgan nom.
let — qiymati keyin o’zgarishi mumkin.
const — qiymat qayta o’zlashtirilmaydi; standart tanlov shu.
Nom raqam bilan boshlanmaydi, katta-kichik harf ajratiladi, camelCase ishlatiladi.
var — eski usul, yangi kodda ishlatilmaydi.

Keyingi darsda ma’lumot turlari — matn, son va mantiqiy qiymatlarni ko’ramiz.