JavaScript Promise nima va qanday ishlaydi

Callback hell — ichma-ich callback’lardan iborat o’qib bo’lmaydigan kod. Promise shu muammoni hal qiladi: asinxron natijani obyekt sifatida ifodalaydi va zanjir bilan yozishga imkon beradi.

Promise nima

Promise — “kelajakda keladigan qiymat” uchun idish. Buyurtma chekiga o’xshaydi: ovqat hali tayyor emas, lekin qo’lingizda keyin olishingiz haqidagi kafolat bor.

then bilan natijani olish

JavaScript

const promise = new Promise((resolve) => {
setTimeout(() => {
  resolve("Ma'lumot keldi");
}, 500);
});

console.log(promise);

promise.then((result) => {
console.log(result);
});

console.log("Bu oldin chiqadi");

Birinchi console.log Promise { <pending> } ko’rsatdi — javob hali yo’q. then esa natija tayyor bo’lganda chaqiriladigan callback’ni qayd qiladi.

Promise yaratish

new Promise ikkita funksiya beradi: birinchisi muvaffaqiyat, ikkinchisi xato uchun:

JavaScript

function divide(a, b) {
return new Promise((resolve, reject) => {
  if (b === 0) {
    reject(new Error("Nolga bo'lib bo'lmaydi"));
  } else {
    resolve(a / b);
  }
});
}

divide(10, 2).then((n) => console.log("Natija:", n));

divide(10, 0).catch((e) => console.log("Xato:", e.message));

An’anaviy nomlar — resolve va reject. Bu yerda ma’nosi ko’rinishi uchun o’zbekcha nomlangan; ular oddiy parametr, nomi ixtiyoriy.

catch — xatoni ushlash

JavaScript

const promise = new Promise((resolve, reject) => {
reject(new Error("Server response bermadi"));
});

promise
.then((n) => console.log("Bu bajarilmaydi", n))
.catch((e) => console.log("Ushlandi:", e.message));

Xato yuz berganda then o’tkazib yuboriladi va boshqaruv catch ga tushadi — try/catch mantig’i bilan bir xil.

Zanjir — callback hell yechimi

then yangi Promise qaytaradi, shuning uchun ularni ketma-ket ulash mumkin:

JavaScript

function delay(value, ms) {
return new Promise((resolve) => setTimeout(() => resolve(value), ms));
}

delay(5, 200)
.then((n) => {
  console.log("1-qadam:", n);
  return n * 2;
})
.then((n) => {
  console.log("2-qadam:", n);
  return delay(n + 1, 200);
})
.then((n) => {
  console.log("3-qadam:", n);
})
.catch((e) => console.log("Xato:", e.message));

Chuqurlik oshmadi — qadamlar tekis ro’yxat bo’lib qoldi. Callback variantini eslang: har qadam bir daraja ichkariga kirardi.

then ichida nima qaytarilsa, keyingi then shuni oladi. Promise qaytarilsa — zanjir uning javobini kutadi.

finally

Natija qanday bo’lishidan qat’i nazar bajariladigan blok:

JavaScript

Promise.reject(new Error("error"))
.then(() => console.log("done"))
.catch((e) => console.log("ushlandi:", e.message))
.finally(() => console.log("yakunlandi"));

Odatda yuklanish belgisini o’chirish uchun ishlatiladi.

Promise.all — parallel kutish

Bir nechta amalni bir vaqtda boshlab, hammasini kutish:

JavaScript

function delay(value, ms) {
return new Promise((resolve) => setTimeout(() => resolve(value), ms));
}

Promise.all([
delay("A", 300),
delay("B", 100),
delay("C", 200),
]).then((natijalar) => {
console.log(natijalar);
});

Natija massivi berilgan tartibda qaytadi, tugash tartibida emas. Umumiy vaqt — eng uzunining vaqti (300 ms), yig’indisi (600 ms) emas.

Bittasi rad etilsa, butun all rad etiladi. Hammasining natijasi kerak bo’lsa — Promise.allSettled ishlatiladi:

JavaScript

Promise.allSettled([
Promise.resolve("done"),
Promise.reject(new Error("reject etildi")),
]).then((natijalar) => {
for (const n of natijalar) {
  console.log(n.status, n.value ?? n.reason.message);
}
});

Tayyor Promise

JavaScript

Promise.resolve(42).then((n) => console.log(n));

Promise.reject(new Error("darhol xato"))
.catch((e) => console.log(e.message));

Qiymat allaqachon ma’lum bo’lganda, uni Promise ichiga o’rash uchun.

Amaliy mashq

1 soniyadan keyin matn qaytaradigan Promise yozing;
shartga qarab resolve yoki reject chaqiradigan funksiya tuzing;
uch qadamli then zanjiri yasang — har qadam qiymatni o’zgartirsin;
zanjirga catch va finally qo’shing;
Promise.all bilan uchta kechikishni parallel ishlatib, vaqtni chamalang;
then ichida return ni olib tashlab, natija qanday buzilishini ko’ring.

6-qadam zanjirdagi eng ko’p uchraydigan xatoni ko’rsatadi.

Qisqacha xulosa

Promise — kelajakdagi natija uchun obyekt: pending → fulfilled/rejected.
then natijani, catch xatoni, finally har ikki holatni ushlaydi.
then yangi Promise qaytaradi — shuning uchun zanjir tuziladi.
Zanjirda Promise qaytarilsa, keyingi qadam uni kutadi.
Promise.all parallel kutadi; allSettled hammasining holatini beradi.
Holat bir marta o’rnatiladi va keyin o’zgarmaydi.

Keyingi darsda async va await — Promise’ni yanada sodda yozish usuli.