Python'da modul va import

Har narsani noldan yozish shart emas. Python bilan birga minglab tayyor funksiyalar keladi — ular modullarga guruhlangan. Bu darsda tayyor modullardan foydalanish va o’z kodingizni fayllarga bo’lishni o’rganamiz.

Modul nima

Modul — funksiya va boshqa kodlar to’plangan Python fayli. Masalan, math moduli matematik funksiyalarni, random moduli tasodifiy sonlarni saqlaydi. Ulardan foydalanish uchun avval import qilamiz (dasturga ulaymiz):

Python

import math

print(math.sqrt(16))
print(math.pi)

import math modulni ulaydi, keyin uning ichidagi narsalarga nuqta orqali murojaat qilamiz: math.sqrt (kvadrat ildiz), math.pi (pi soni).

random — tasodifiy sonlar

random moduli o’yin, testlar, tasodifiy tanlov uchun qulay:

Python

import random

print(random.randint(1, 6))          # 1-6 orasida tasodifiy son
print(random.choice(["bosh", "tanga"]))  # ro'yxatdan tasodifiy tanlov

Bir necha marta ishga tushiring — natija har safar o’zgaradi.

randint(1, 6) — zar tashlashga o’xshaydi. choice esa ro’yxatdan tasodifiy element tanlaydi.

import turlari

Modulni ulashning bir necha usuli bor:

Python

# 1. Butun modulni ulash (eng keng tarqalgan)
import math
print(math.sqrt(25))

# 2. Faqat kerakli qismini ulash
from math import sqrt
print(sqrt(25))        # endi "math." shart emas

# 3. Qisqa nom (taxallus) berish
import random as r
print(r.randint(1, 10))

Ikkinchi usul (from ... import) qulay ko’rinadi, lekin ehtiyot bo’ling: turli modullarda bir xil nomli funksiya bo’lsa, chalkashlik chiqadi. Shu sababli import math ko’rinishi ko’pincha xavfsizroq — qaysi funksiya qayerdan kelgani nuqtadan ko’rinib turadi.

O’z modulingizni yaratish

Modul — shunchaki Python fayli, ya’ni o’zingiz ham yasashingiz mumkin. Katta dasturni bir necha faylga bo’lish shunday qilinadi. Aytaylik, hisob.py faylida funksiyalarimiz bor:

# hisob.py fayli
def qosh(a, b):
    return a + b

def kopaytir(a, b):
    return a * b

Boshqa faylda (masalan main.py) ularni import qilib ishlatamiz:

# main.py fayli
import hisob

print(hisob.qosh(3, 5))
print(hisob.kopaytir(4, 6))

Natija:

8
24

E’tibor bering: import hisob da .py yozilmaydi — faqat fayl nomi. Ikkala fayl bir papkada bo’lishi kerak.

Amaliy mashq

Modullar bilan ishlang:

random modulini import qilib, 1-100 oralig’ida tasodifiy son chiqaring;
random.choice() bilan ro’yxatdan tasodifiy element tanlang;
from random import randint shaklida import qilib, farqni ko’ring;
math modulidan sqrt va pi ni ishlating;
hisob.py nomli o’z modulingizni yarating, ichiga bitta funksiya yozing va uni asosiy fayldan import qiling.

import random va from random import randint — chaqirish qanday farq qiladi?

Qisqacha xulosa

Modul — funksiya va kodlar to’plangan Python fayli.
Tayyor modullar import math kabi ulanadi; ichiga nuqta bilan murojaat: math.sqrt(16).
math, random — Python bilan keladigan standart kutubxona modullari.
from math import sqrt — faqat kerakli qismini; import ... as — qisqa nom beradi.
O’z faylingiz ham modul: import hisob (.py siz), ikkala fayl bir papkada.

Keyingi darsda xatolarni ushlash (try/except) — dastur xato yuz berganda qulamasligini ta’minlashni o’rganamiz. Bu Python asoslarining yakuniy darsi.