Python'da input va print

Shu paytgacha dasturlarimiz faqat oldindan yozilgan qiymatlar bilan ishladi. Haqiqiy dastur esa foydalanuvchi bilan muloqot qiladi: undan ma’lumot so’raydi va natijani ko’rsatadi. Bu darsda input orqali ma’lumot olishni va print ni to’liqroq boshqarishni ko’ramiz.

input — foydalanuvchidan ma’lumot olish

input() funksiyasi dasturni to’xtatib, foydalanuvchi biror narsa yozib Enter bosishini kutadi. Yozilgan qiymatni o’zgaruvchiga saqlash mumkin:

Python

ism = input("Ismingizni kiriting: ")
print(f"Salom, {ism}!")

Kiritish (input) — har qatorda bittadan:

Bu dastur ishga tushganda Ismingizni kiriting: deb so’raydi. Foydalanuvchi Aziz deb yozib Enter bossa, natija:

Salom, Aziz!

Qavs ichidagi matn — so’rov (prompt): foydalanuvchiga nima kiritish kerakligini bildiradi. Uni yozish shart emas, lekin yozilgani ma’qul — aks holda dastur nimani kutayotgani noaniq bo’ladi.

input doim matn qaytaradi

Bu — eng muhim va eng ko’p chalkashtiradigan nuqta. input() qaytargan qiymat har doim matn (str) bo’ladi, hatto foydalanuvchi raqam kiritsa ham. Shuning uchun uni to’g’ridan-to’g’ri son bilan hisoblab bo’lmaydi:

yosh = input("Yoshingiz: ")
print(yosh + 5)

Foydalanuvchi 25 kiritsa ham, bu kod TypeError beradi — chunki yosh matn ("25"), unga son qo’shib bo’lmaydi.

To’g’ri yechim — ma’lumot tiplari darsida ko’rganimizdek, avval songa o’tkazish:

Python

yosh = int(input("Yoshingiz: "))
print(f"5 yildan keyin: {yosh + 5}")

Kiritish (input) — har qatorda bittadan:

Bu yerda input() matn qaytaradi, int() uni butun songa o’tkazadi. Kasr son kerak bo’lsa float() ishlatiladi.

Bir nechta qiymat so’rash

Har bir input alohida so’raydi. Bir nechta ma’lumot kerak bo’lsa, ketma-ket yoziladi:

Python

ism = input("Ism: ")
shahar = input("Shahar: ")
yosh = int(input("Yosh: "))
print(f"{ism}, {shahar}dan, {yosh} yoshda")

Kiritish (input) — har qatorda bittadan:

print ni boshqarish: sep

print bir nechta qiymatni vergul bilan chiqarganda, ularni bo’sh joy bilan ajratadi:

Python

print("Aziz", "Karimov", 25)

Bu ajratuvchini sep parametri bilan o’zgartirish mumkin:

Python

print("2026", "07", "24", sep="-")

print ni boshqarish: end

Har bir print odatda yangi qatordan tugaydi — shuning uchun ketma-ket print lar alohida qatorlarda chiqadi. Buni end parametri boshqaradi:

Python

print("Yuklanmoqda", end="")
print("...", end="")
print("tayyor!")

end="" — “qatordan tushma, shu yerda qol” degani. Uch print bir qatorda birlashdi.

Amaliy mashq

Kichik so’rovnoma yozing:

input() bilan foydalanuvchining ismini so’rang;
tug’ilgan yilini so’rang va int() bilan songa aylantiring;
yoshini hisoblang;
f-string bilan “Aziz, siz 20 yoshdasiz” ko’rinishida chiqaring;
print() ga sep yoki end argumentini qo’shib, chiqish ko’rinishini o’zgartirib ko’ring.

int() ni olib tashlab ko’ring — qanday xato chiqadi va nega?

Qisqacha xulosa

input("so'rov") — foydalanuvchidan ma’lumot oladi va matn qaytaradi.
input doim matn qaytaradi — son kerak bo’lsa int() yoki float() bilan o’rang: int(input(...)).
Bir nechta qiymat uchun input ketma-ket yoziladi.
printda sep — qiymatlar orasidagi ajratuvchi, end — qator oxiridagi belgi.
end="" bilan ketma-ket print lar bir qatorda birlashadi.

Shu bilan Python’ning tayanch ma’lumot vositalarini o’zlashtirdik: turlar, sonlar, matn va foydalanuvchi bilan muloqot. Keyingi darslarda dasturga qaror qabul qilish va takrorlashni o’rgatamiz — shu paytdan haqiqiy, mantiqli dasturlar yoza boshlaymiz.