Python'da iterator protokoli

for sikli ro’yxat, string va boshqa ketma-ketliklarni birma-bir aylanadi. Lekin u buni qanday qiladi? Ortida iterator turadi. Bu darsda iterator mexanizmini ochamiz.

iter va next

Har aylansa bo’ladigan narsadan iter() bilan iterator olinadi, keyin next() bilan elementlar birma-bir so’raladi:

Python

royxat = [10, 20, 30]
it = iter(royxat)

print(next(it))   # 10
print(next(it))   # 20
print(next(it))   # 30

next() har chaqirilganda keyingi elementni beradi. Elementlar tugagach, StopIteration xatosi chiqadi — bu “tugadi” signali.

for sikli aslida nima qiladi

for sikli aynan shu jarayonni avtomatlashtiradi. Bu ikki kod bir xil ishlaydi:

Python

royxat = [10, 20, 30]

for x in royxat:
  print(x)

Ichkarida for iter() chaqiradi, next() bilan aylanadi va StopIteration kelganda to’xtaydi — buni siz ko’rmaysiz.

O’z iteratoringiz

Klassga __iter__ va __next__ qo’shib, uni aylansa bo’ladigan qilish mumkin:

Python

class Sanoq:
  def __init__(self, chek):
      self.son = 0
      self.chek = chek

  def __iter__(self):
      return self

  def __next__(self):
      if self.son >= self.chek:
          raise StopIteration
      self.son += 1
      return self.son

for x in Sanoq(3):
  print(x)   # 1, 2, 3

Amaliy mashq

Iteratsiyani ichidan ko’ring:

Ro’yxat yaratib, iter() bilan iterator oling;
next() ni bir necha marta chaqiring;
elementlar tugagach yana next() chaqiring — qanday xato chiqadi?
for sikli bilan xuddi shu ro’yxatni aylanib chiqing;
__iter__ va __next__ metodlari bo’lgan o’z klassingizni yozing.

for sikli 3-qadamdagi xatoni qanday hal qiladi?

Qisqacha xulosa

Iterator — elementlarni birma-bir beradigan obyekt.
iter() iteratorni oladi, next() keyingi elementni beradi.
Elementlar tugaganda StopIteration chiqadi.
for sikli aslida iter() + next() ni avtomatlashtiradi.
Iterator protokoli — __iter__ va __next__ metodlari; generator uni soddalashtiradi.

Keyingi darslarda kontekst menejer, tip izohlari va asinxron dasturlashni ko’ramiz.