SQL o'rnatish: DB Browser va namuna baza

O’tgan ikki darsda ma’lumotlar bazasi va SQL nimaligini ko’rdik — nazariy tomonini. Endi so’rovlarni o’z qo’lingiz bilan yozib, haqiqiy natija olishga o’tamiz. Buning uchun kichik dastur o’rnatamiz va tayyor namuna bazani yuklaymiz. Shu darsdan keyingi barcha darslar aynan shu baza ustida ishlaydi.

Nega alohida dastur kerak

SQL so’rovi ishlashi uchun ma’lumotlar bazasi kerak — so’rov o’sha bazaga yuboriladi va u javob qaytaradi. Bazani boshqaradigan dastur bor: unga baza dvigateli (engine) deyiladi.

Biz eng soddasini — SQLite ni tanlaymiz. Uning afzalligi: butun baza bitta faylda saqlanadi, alohida server o’rnatish yoki sozlash shart emas. Boshlash uchun ideal.

DB Browser for SQLite o’rnatish

SQLite bazasi bilan ishlash uchun bizga ko’rinadigan oyna (grafik interfeys) kerak. DB Browser for SQLite — bepul, ochiq va Windows, macOS, Linux’da ishlaydi.

sqlitebrowser.org saytiga kiring.
Download bo’limidan o’z tizimingizga mos o’rnatuvchini yuklang.
Boshqa dasturlar kabi o’rnating (Next → Next → Finish).
Dasturni oching — bo’sh oyna ochilsa, tayyor.

Namuna bazani yuklash

Endi ishlaydigan ma’lumot kerak. Biz tayyorlab qo’ygan kichik “do’kon” bazasidan foydalanamiz — uni yuklab oling:

⬇ magazin.sql faylini yuklab olish

Bu fayl ichida uch jadval va ularning ma’lumotlari tayyor. Uni bazaga quyidagicha yuklaysiz:

DB Browser’da New Database (Yangi baza) — faylni magazin.db deb saqlang. “Edit table” oynasi chiqsa, Cancel bosing.
Yuqoridagi Execute SQL (SQL bajarish) bo’limiga o’ting.
Yuklab olgan magazin.sql faylini matn muharririda oching, butun matnini nusxalab, Execute SQL maydoniga qo’ying.
▶ Run (yoki F5) bosing — pastda “execution finished” chiqadi.
Write Changes (O’zgarishlarni saqlash) tugmasini bosing.

Bazada uch jadval paydo bo’ladi:

mahsulotlar — do’kondagi tovarlar (nom, narx, soni, turi).
mijozlar — xaridorlar (ism, shahar, yosh).
buyurtmalar — kim qaysi mahsulotni sotib olgani (mijozlar va mahsulotlarni bog’laydi).

Keyingi darslarda ana shu jadvallardan foydalanamiz.

Birinchi so’rovni ishga tushirish

Hammasi ishlayotganini tekshiramiz. Execute SQL maydoniga quyidagini yozing va Run bosing:

SELECT * FROM mahsulotlar;

Natija — 8 ta mahsulot chiqishi kerak:

id	nom	narx	soni	turi
1	Olma	8000	50	meva
2	Non	3000	120	non
3	Sut	12000	30	sut mahsuloti
4	Choy	15000	40	ichimlik
5	Banan	14000	25	meva
6	Qatiq	9000	0	sut mahsuloti
7	Suv	4000	200	ichimlik
8	Guruch	18000	60	don

Shu jadvalni ko’rsangiz — muhit tayyor. * belgisi o’tgan darsda ko’rganimizdek “barcha ustunlar” degani.

O’rnatishsiz variant

Hech narsa o’rnatmasdan ham boshlashingiz mumkin: keyingi darslardagi so’rovlarni shu sahifaning o’zida ishga tushirasiz. Quyidagi maydon namuna bazaga ulangan — Ishga tushirish ni bosing:

SQL · namuna baza

SELECT * FROM mahsulotlar;

Bu maydon har darsda uchraydi va so’rovni tahrirlashga ruxsat beradi. Har ishga tushirishda baza qaytadan toza holatga keladi, shuning uchun DELETE yoki UPDATE yozib ko’rishdan qo’rqmang — hech narsa buzilmaydi.

Uchinchi yo’l — sqliteonline.com: magazin.sql matnini o’sha yerga qo’yib Run bossangiz, xuddi shu baza yaratiladi. Doimiy ishlash va o’z bazangizni saqlash uchun esa DB Browser qulayroq.

O'zingizni sinab ko'ring

Baza yuklangach, quyidagilarni ishga tushirib ko’ring — har biri boshqa jadval:

SELECT * FROM mijozlar;
SELECT * FROM buyurtmalar;

mijozlar 4 qator, buyurtmalar 6 qator qaytarishi kerak. Malika’ning yosh ustuni bo’sh (NULL) ekaniga e’tibor bering — buni keyingi darslarda alohida ko’ramiz.

Amaliy mashq

Muhitni tekshiring:

Sahifadagi runner’da SELECT * FROM mahsulotlar; ni bajaring — 8 qator chiqishi kerak;
SELECT * FROM mijozlar; — 4 qator;
SELECT * FROM buyurtmalar; — 6 qator;
DELETE FROM mahsulotlar; yozib ishga tushiring, so’ng yana SELECT * FROM mahsulotlar; qiling;
natijaga qarang — qatorlar qaytib keldimi?

4 va 5-qadam runner’ning muhim xususiyatini ko’rsatadi: har ishga tushirishda baza toza holatdan boshlanadi.

Qisqacha xulosa

SQL so’rovi ishlashi uchun baza dvigateli kerak; eng soddasi — SQLite (butun baza bitta faylda).
DB Browser for SQLite — bepul grafik dastur; sqlitebrowser.org dan o’rnatiladi.
Namuna magazin.sql faylini Execute SQL orqali ishga tushirib, Write Changes bilan saqlaysiz.
Baza uch jadvaldan iborat: mahsulotlar, mijozlar, buyurtmalar.
Tekshiruv: SELECT * FROM mahsulotlar; — 8 qator qaytarsa, tayyor.

Keyingi darsda SELECT bilan chuqurroq ishlaymiz: faqat kerakli ustunlarni tanlash, tartiblash va natijani cheklash — endi hammasini o’z bazangizda sinab ko’rasiz.