SQL JOIN — jadvallarni bog'lash

Shu paytgacha bitta jadval bilan ishladik. Haqiqiy bazada esa ma’lumot bir nechta jadvalga bo’lingan bo’ladi. Masalan buyurtmada faqat mijoz raqami turadi, ismi emas. Bu jadvallarni birlashtirish uchun JOIN ishlatiladi — bu SQL’ning eng kuchli imkoniyati.

Namuna bazadagi buyurtmalar jadvali:

id	mijoz_id	mahsulot_id	soni	sana
1	1	2	3	2026-07-01
2	1	4	1	2026-07-02
3	2	1	10	2026-07-02
4	3	3	2	2026-07-05
5	2	8	5	2026-07-06
6	1	7	4	2026-07-08

Nega ma’lumot bo’lingan

buyurtmalar da mijozning ismi yo’q — faqat mijoz_id (raqami). Sabab: agar har buyurtmada ism, shahar, yoshi takrorlansa, ma’lumot ko’payadi va mijoz ismini o’zgartirish kerak bo’lsa, uni yuzta joyda tuzatishga to’g’ri kelardi. Shuning uchun mijoz ma’lumoti bir marta mijozlar da saqlanadi, buyurtma esa faqat uning raqamiga ishora qiladi.

JOIN shu ishorani ochadi: raqam orqali mijozlar dan ismni topib, buyurtmaga qo’shib beradi.

JOIN — ikki jadvalni birlashtirish

Har buyurtmani mijoz ismi bilan ko’ramiz. buyurtmalar va mijozlar ni mijoz_id orqali bog’laymiz:

SELECT m.ism, b.mahsulot_id, b.soni
FROM buyurtmalar AS b
JOIN mijozlar AS m ON b.mijoz_id = m.id;

Natija — endi raqam o’rniga ism:

ism	mahsulot_id	soni
Aziz	2	3
Aziz	4	1
Dilnoza	1	10
Bobur	3	2
Dilnoza	8	5
Aziz	4	4

ON b.mijoz_id = m.id — bog’lovchi shart: buyurtmadagi mijoz_id mijozdagi id ga teng bo’lgan qatorlar birlashtiriladi. b va m — jadval taxalluslari: qaysi ustun qaysi jadvaldan ekanini ko’rsatadi.

Uch jadvalni bog’lash

mahsulot_id ham raqam. Uni ham nomga aylantirish uchun yana bitta JOIN qo’shamiz — bu safar mahsulotlar bilan:

SELECT m.ism, p.nom, b.soni
FROM buyurtmalar AS b
JOIN mijozlar AS m ON b.mijoz_id = m.id
JOIN mahsulotlar AS p ON b.mahsulot_id = p.id;

O’zingiz ishga tushirib ko’ring — so’rovni tahrirlashingiz ham mumkin:

SQL · namuna baza

SELECT m.ism, p.nom, b.soni
FROM buyurtmalar AS b
JOIN mijozlar AS m ON b.mijoz_id = m.id
JOIN mahsulotlar AS p ON b.mahsulot_id = p.id;

Natija — to’liq o’qiladigan ko’rinish: kim, nimani, nechta:

ism	nom	soni
Aziz	Non	3
Aziz	Choy	1
Dilnoza	Olma	10
Bobur	Sut	2
Dilnoza	Guruch	5
Aziz	Suv	4

Endi natija odam o’qiy oladigan holga keldi — hech qanday raqam qolmadi.

O'zingizni sinab ko'ring

Namuna bazangizda sinang — bog’lashga WHERE ham qo’shsa bo’ladi:

SELECT m.ism, p.nom, b.soni, b.sana
FROM buyurtmalar AS b
JOIN mijozlar AS m ON b.mijoz_id = m.id
JOIN mahsulotlar AS p ON b.mahsulot_id = p.id
WHERE m.ism = 'Aziz';

Bu faqat Azizning buyurtmalarini beradi (Non, Choy, Suv). JOIN bilan WHERE birga ishlaydi: avval jadvallar bog’lanadi, keyin natija filtrlanadi.

Amaliy mashq

Jadvallarni bog’lang:

buyurtmalar va mijozlar ni mijoz_id orqali bog’lang;
natijaga mijoz ismi va buyurtma sonini chiqaring;
uchinchi jadval mahsulotlar ni ham qo’shing;
har buyurtma uchun: kim, nima, nechta — uch ustunda ko’rsating;
ON shartini ataylab noto’g’ri yozing — natija qanday o’zgardi?

5-qadamda nechta qator chiqdi va nega?

Qisqacha xulosa

Ma’lumot takrorlanmasligi uchun jadvallarga bo’linadi; buyurtmada ism emas, mijoz_id (raqam) turadi.
JOIN ... ON — ikki jadvalni bog’lovchi shart orqali birlashtiradi: ON b.mijoz_id = m.id.
Chet kalit — boshqa jadvalning id siga ishora qiluvchi ustun.
Bir nechta JOIN bilan uch va undan ko’p jadvalni birlashtirish mumkin.
JOIN (INNER) faqat mos qatorlarni beradi; mos kelmaganlar tushadi.

Keyingi darsda GROUP BY — qatorlarni guruhlab, har guruh uchun umumiy hisob chiqarishni ko’ramiz.