SQL nima va birinchi so'rov

O’tgan darsda ma’lumotlar bazasi jadval ko’rinishida ma’lumot saqlashini ko’rdik. Endi shu jadvallar bilan gaplashish tilini — SQLni o’rganamiz. Bu darsda SQL nima ekanini va birinchi so’rovni yozishni ko’ramiz.

SQL nima

SQL (Structured Query Language — “tuzilgan so’rov tili”) — ma’lumotlar bazasiga buyruq beradigan til. Uning yordamida:

ma’lumot olasiz (SELECT)
yangi ma’lumot qo’shasiz (INSERT)
mavjudini o’zgartirasiz (UPDATE)
keraksizini o’chirasiz (DELETE)

SQL — dasturlash tili emas. Unda sikl, funksiya yoki murakkab mantiq yozilmaydi. U bitta narsaga ixtisoslashgan: ma’lumot bilan ishlash. Aynan shuning uchun u soddaroq va tezroq o’rganiladi.

SQL ingliz tiliga o’xshaydi

SQL’ning eng qulay tomoni — buyruqlar deyarli ingliz tilidagi gapga o’xshaydi. Quyidagi jadval bilan ishlaymiz:

id	nom	narx	soni
1	Olma	8000	50
2	Non	3000	120
3	Sut	12000	30

Bu mahsulotlar jadvalidan barcha ma’lumotni olish uchun so’rov:

SELECT * FROM mahsulotlar;

O’zingiz ishga tushirib ko’ring — so’rovni tahrirlashingiz ham mumkin:

SQL · namuna baza

SELECT * FROM mahsulotlar;

Buni so’zma-so’z o’qisak: “SELECT (tanla) * (hammasini) FROM (dan) mahsulotlar”. Ya’ni “mahsulotlar jadvalidan hamma ustunni tanla”.

Natija — butun jadval:

id	nom	narx	soni
1	Olma	8000	50
2	Non	3000	120
3	Sut	12000	30

So’rov tuzilishini tahlil qilamiz

Yuqoridagi sodda so’rovda uch qism bor:

SELECT — buyruq: “ma’lumot tanla” (ol).
* — yulduzcha “barcha ustun” degani. Uning o’rniga aniq ustun nomlarini yozish mumkin (keyingi darsda).
FROM mahsulotlar — qaysi jadvaldan olinishi.
; — nuqta-vergul so’rov tugaganini bildiradi.

Nuqta-vergul haqida

Har SQL so’rovi nuqta-vergul (;) bilan tugaydi. U bazaga “so’rov tugadi, endi bajar” deb bildiradi. Bitta so’rovda uni tashlab qoldirsa ba’zi bazalar kechiradi, lekin ko’p so’rovni ketma-ket yozganda ; ularni ajratadi — shuning uchun doim qo’yish odat qilinadi.

SQL qayerda sinaladi

SQL’ni sinash uchun ma’lumotlar bazasi kerak. Keyingi darsda buni tayyorlaymiz: kichik dastur o’rnatib, namuna bazani yuklaymiz va so’rovlarni o’z kompyuteringizda ishga tushirasiz. Shu paytgacha esa so’rov natijalarini o’ylab, mantiqan tushunishga harakat qiling.

O'zingizni sinab ko'ring

Yuqoridagi mahsulotlar jadvali uchun so’rovlar qanday natija berishini tasavvur qiling:

SELECT * FROM mahsulotlar;

Bu butun jadvalni qaytaradi. Endi o’ylang: agar mahsulotlar o’rniga xaridorlar deb yozsangiz-u, bazada bunday jadval bo’lmasa — nima bo’ladi? (Baza xato beradi: “bunday jadval yo’q”.) SQL’da jadval nomi aniq bo’lishi shart.

Amaliy mashq

Birinchi so’rovlaringizni yozing:

SELECT * FROM mahsulotlar; ni ishga tushiring;
mahsulotlar o’rniga mijozlar yozib qayta bajaring;
buyurtmalar jadvalini ham ko’ring;
jadval nomini ataylab xato yozing — qanday xabar chiqadi?
nuqta-vergulni olib tashlab ko’ring — so’rov baribir ishladimi?

Har uch jadvalda nechtadan qator bor?

Qisqacha xulosa

SQL — ma’lumotlar bazasiga buyruq beradigan til; dasturlash tili emas.
To’rt asosiy amal: SELECT (ol), INSERT (qo’sh), UPDATE (o’zgartir), DELETE (o’chir).
Birinchi so’rov: SELECT * FROM jadval; — jadvaldan barcha ma’lumotni oladi.
* — barcha ustun, FROM — qaysi jadval, ; — so’rov oxiri.
Buyruqlar odatda katta harf bilan yoziladi (o’qish uchun).

Keyingi darsda muhitni o’rnatib, namuna bazani yuklaymiz — shundan so’ng so’rovlarni o’z kompyuteringizda sinab ko’rasiz.