MongoDB o'rnatish va mongosh

Oldingi darsda MongoDB hujjatlarni qanday saqlashini ko’rdik. Endi bazaning o’zi kerak. Ikki yo’l bor: uni o’z kompyuteringizga o’rnatish yoki bulutdagi bepul klasterdan foydalanish.

Ikkalasi ham shu darsda ko’rsatiladi — birini tanlaysiz, qolgan darslar ikkalasida ham bir xil ishlaydi.

Ikki yo’l: qaysi birini tanlash

Mezon	Lokal o’rnatish	Atlas (bulut)
Internet kerakmi	Yo’q	Ha
O’rnatish vaqti	10-15 daqiqa	5 daqiqa
Disk joyi	~500 MB	0
Ma’lumot qayerda	Kompyuteringizda	Serverda
Ilovani boshqalarga ulash	Qiyin	Oson

1-yo’l: lokal o’rnatish

MongoDB Community Server — bepul va ochiq versiya. Uni mongodb.com/try/download/community sahifasidan operatsion tizimingizga mos holda yuklab oling.

Qadamlar:

1. Yuklab olingan o’rnatuvchini ishga tushiring;
2. O’rnatish turi sifatida Complete ni tanlang;
3. “Install MongoDB as a Service” belgisini qoldiring — shunda baza kompyuter yoqilganda o’zi ishga tushadi;
4. MongoDB Compass taklif qilinsa, belgilab qo’ying: bu grafik dastur, hujjatlarni ko’z bilan ko’rish uchun qulay;
5. O’rnatish tugagach terminalni yoping va qaytadan oching.

Ishladimi? Terminalda versiyani so’rang:

mongod --version

db version v8.0.4
Build Info: {
    "version": "8.0.4",
    "modules": []
}

Versiya raqami boshqacha bo’lishi mumkin — muhimi, buyruq javob qaytarishi.

mongosh — baza bilan gaplashish qobig’i

Server ishlab tursa ham, unga buyruq beradigan vosita kerak. Bu — mongosh (MongoDB Shell).

mongosh --version

2.3.3

Buyruq topilmasa, uni mongodb.com/try/download/shell sahifasidan alohida yuklab oling: yangi versiyalarda mongosh server bilan birga kelmasligi mumkin.

Lokal serverga ulanish

Argumentsiz chaqirilsa, mongosh o’z kompyuteringizdagi serverga ulanadi:

mongosh

Current Mongosh Log ID: 671f2a4c8b1e4d3a9c5f0e21
Connecting to:          mongodb://127.0.0.1:27017/?directConnection=true
Using MongoDB:          8.0.4
Using Mongosh:          2.3.3

test>

Oxiridagi test> — taklif qatori. Bu yerga buyruq yozasiz. test esa hozirgi tanlangan baza nomi.

27017 — MongoDB’ning standart porti. Server nima darsidagi port tushunchasi shu yerda ham amal qiladi.

2-yo’l: Atlas bepul klaster

Atlas — MongoDB kompaniyasining bulut xizmati. Bepul darajasi karta so’ramaydi.

Qadamlar:

1. mongodb.com/cloud/atlas da ro’yxatdan o’ting;
2. Klaster turini tanlashda Free (M0) variantini belgilang;
3. Serverga yaqin mintaqani tanlang — masalan Frankfurt yoki Ireland;
4. Database Access bo’limida foydalanuvchi yarating: login va parol o’ylab toping va ularni saqlab qo’ying;
5. Network Access bo’limida Add IP Address ni bosing va o’z IP manzilingizni qo’shing;
6. Klaster sahifasida Connect → Shell ni tanlang va ko’rsatilgan buyruqni nusxa oling.

Ulanish buyrug’i shunday ko’rinadi:

mongosh "mongodb+srv://cluster0.abcde.mongodb.net/" --username learner

Parol so’raladi, kiritasiz:

Enter password: ********
Current Mongosh Log ID: 671f2b7d9c2f5e4b0d6a1f32
Connecting to:          mongodb+srv://<credentials>@cluster0.abcde.mongodb.net/
Using MongoDB:          8.0.4

Atlas atlas-abc123-shard-0 [primary] test>

Birinchi buyruqlar

Ulanganingizdan keyin bazalar ro’yxatini ko’ring:

show dbs

admin   40.00 KiB
config  60.00 KiB
local   72.00 KiB

Bu uchta baza MongoDB’ning o’ziga tegishli — ularga tegmaysiz.

Endi o’z bazangizni tanlang:

use shop

switched to db shop

Birinchi hujjatni yozamiz:

db.products.insertOne({ name: "O'tkan kunlar", price: 45000 })

{
  acknowledged: true,
  insertedId: ObjectId('671f2c8a4e5b7d9f1a2c3e40')
}

Endi baza haqiqatan paydo bo’ldi:

show dbs

admin   40.00 KiB
config  60.00 KiB
local   72.00 KiB
shop    40.00 KiB

Yozilganini o’qib tekshiring:

db.products.find()

[
  {
    _id: ObjectId('671f2c8a4e5b7d9f1a2c3e40'),
    name: "O'tkan kunlar",
    price: 45000
  }
]

Bu — ulanish ishlayotganining eng ishonchli dalili: yozdingiz va qaytib o’qidingiz.

Qobiqdan chiqish

exit

bye

Ma’lumot joyida qoladi: mongosh faqat qobiq, baza emas.

Compass — grafik muqobil

Terminal o’rniga sichqoncha bilan ishlashni afzal ko’rsangiz, MongoDB Compass dasturi bor. Unda ulanish satrini kiritasiz, kolleksiyalar ro’yxati chapda chiqadi, hujjatlar o’ngda ko’rinadi.

Amaliy mashq

1. Ikki yo’ldan birini tanlang va o’rnatishni oxirigacha bajaring.
2. mongosh --version bilan qobiq o’rnatilganini tasdiqlang.
3. mongosh ni ishga tushirib, test> taklif qatorini ko’ring.
4. show dbs bilan mavjud bazalarni chiqaring va uchta tizim bazasini toping.
5. use learning bilan yangi bazaga o’ting, so’ng show dbs da u hali yo’qligini tekshiring.
6. db.notes.insertOne({ title: "Birinchi yozuv", done: false }) buyrug’ini bering va show dbs ni takrorlab, learning paydo bo’lganini ko’ring.

5 va 6-qadamlar birga eng muhim: baza yozuvdan oldin mavjud emasligini o’z ko’zingiz bilan ko’rasiz.

Qisqacha xulosa

• MongoDB’ni ikki yo’l bilan olish mumkin: lokal o’rnatish yoki Atlas bepul klasteri.
• mongod — serverning o’zi, mongosh — unga buyruq beradigan qobiq.
• Lokal server standart holda 27017 portida ishlaydi.
• ECONNREFUSED xatosi qobiq topilmadi degani emas — server ishlamayapti degani.
• use <nom> bazani tanlaydi, lekin baza birinchi hujjat yozilganda yaratiladi.
• Atlas’da parolni ulanish satriga yozmang, --username bilan bering.
• Compass — hujjatlarni ko’z bilan tekshirish uchun grafik vosita.

Keyingi darsda hujjat va kolleksiya — BSON formati va ma’lumot turlari.