MongoDB hujjat o'chirish: deleteOne va deleteMany

O’chirish CRUD amallarining eng qisqasi va eng xavflisi. Qo’shishda xato qilsangiz ortiqcha hujjat qoladi, yangilashda eski qiymat yo’qoladi. O’chirishda esa ma’lumot butunlay ketadi — MongoDB’da “bekor qilish” tugmasi yo’q.

Shuning uchun bu darsda sintaksisdan ko’ra ehtiyot choralari ko’proq joy egallaydi.

Misollar uchun baza:

use shop
db.products.drop()
db.products.insertMany([
  { name: "O'tkan kunlar", category: "kitob", price: 45000, quantity: 12 },
  { name: "Mehrobdan chayon", category: "kitob", price: 38000, quantity: 7 },
  { name: "Shum bola", category: "kitob", price: 29000, quantity: 0 },
  { name: "Daftar", category: "kanselyariya", price: 9500, quantity: 0 },
  { name: "Ruchka", category: "kanselyariya", price: 4500, quantity: 280 },
  { name: "Eskirgan katalog", category: "arxiv", price: 0, quantity: 0 }
])

{
  acknowledged: true,
  insertedIds: {
    '0': ObjectId('671f9a1b2c3d4e5f6a7b8c41'),
    '1': ObjectId('671f9a1b2c3d4e5f6a7b8c42'),
    '2': ObjectId('671f9a1b2c3d4e5f6a7b8c43'),
    '3': ObjectId('671f9a1b2c3d4e5f6a7b8c44'),
    '4': ObjectId('671f9a1b2c3d4e5f6a7b8c45'),
    '5': ObjectId('671f9a1b2c3d4e5f6a7b8c46')
  }
}

Oltin qoida: avval find, keyin delete

O’chirishdan oldin har doim bir qadam qo’ying — o’sha filtr bilan find chaqiring:

db.products.find({ category: "arxiv" }, { name: 1, _id: 0 })

[ { name: 'Eskirgan katalog' } ]

Bitta hujjat — kutilganidek. Endi o’chirish xavfsiz:

db.products.deleteOne({ category: "arxiv" })

{ acknowledged: true, deletedCount: 1 }

deleteOne — bitta hujjat

deleteOne filtrga mos birinchi hujjatni o’chiradi:

db.products.deleteOne({ name: "Daftar" })

{ acknowledged: true, deletedCount: 1 }

Natija obyektida bitta son bor: deletedCount.

Hech nima topilmasa xato chiqmaydi:

db.products.deleteOne({ name: "Mavjud emas" })

{ acknowledged: true, deletedCount: 0 }

deleteMany — mos kelganlarning hammasi

db.products.find({ quantity: 0 }, { name: 1, quantity: 1, _id: 0 })

[]

Bo’sh — Shum bola va Daftar allaqachon o’chirilgan. Yangi ma’lumot qo’shamiz va deleteMany ni sinaymiz:

db.products.insertMany([
  { name: "Eski jurnal", category: "arxiv", price: 5000, quantity: 0 },
  { name: "Eski gazeta", category: "arxiv", price: 2000, quantity: 0 }
])

{
  acknowledged: true,
  insertedIds: {
    '0': ObjectId('671f9b2c3d4e5f6a7b8c9d47'),
    '1': ObjectId('671f9b2c3d4e5f6a7b8c9d48')
  }
}

db.products.deleteMany({ category: "arxiv" })

{ acknowledged: true, deletedCount: 2 }

Operatorli filtr ham ishlaydi:

db.products.deleteMany({ price: { $lt: 5000 } })

{ acknowledged: true, deletedCount: 1 }

db.products.find({}, { name: 1, price: 1, _id: 0 })

[
  { name: "O'tkan kunlar", price: 45000 },
  { name: 'Mehrobdan chayon', price: 38000 }
]

Eng xavfli buyruq: bo’sh filtr

db.products.deleteMany({})

Bu buyruq butun kolleksiyani bo’shatadi. Xato bermaydi, tasdiqlashni so’ramaydi, ogohlantirmaydi.

Amalda bo’sh filtr kerak bo’lsa, avval nechta hujjat borligini ko’ring:

db.products.countDocuments({})

2

Son kutganingizga mos kelsa, davom etasiz.

drop — butun kolleksiyani o’chirish

deleteMany({}) hujjatlarni o’chiradi, kolleksiyaning o’zi qoladi. drop() esa kolleksiyani butunlay olib tashlaydi:

db.tests.insertOne({ name: "sinov" })
db.tests.drop()

true

show collections

products

Buyruq	Hujjatlar	Kolleksiya	Indekslar
deleteMany({})	O’chadi	Qoladi	Qoladi
drop()	O’chadi	O’chadi	O’chadi

Bazani butunlay o’chirish:

use tempdb
db.dropDatabase()

{ ok: 1, dropped: 'tempdb' }

Yumshoq o’chirish

Ko’p loyihada ma’lumot haqiqatan o’chirilmaydi — u “o’chirilgan” deb belgilanadi. Buyurtma tarixi, foydalanuvchi hisobi, hisobot uchun kerakli yozuvlar shunday saqlanadi.

Belgilash yangilash amaliga aylanadi:

db.products.updateOne(
  { name: "Mehrobdan chayon" },
  { $set: { isDeleted: true, deletedAt: new Date() } }
)

{
  acknowledged: true,
  insertedId: null,
  matchedCount: 1,
  modifiedCount: 1,
  upsertedCount: 0
}

Endi odatiy so’rovga shart qo’shiladi:

db.products.find({ isDeleted: { $ne: true } }, { name: 1, _id: 0 })

[ { name: "O'tkan kunlar" } ]

Bu yerda $ne: true ataylab tanlangan: solishtirish operatorlari darsida ko’rganingizdek, u isDeleted maydoni umuman yo’q hujjatlarni ham qaytaradi. Eski hujjatlarga belgi qo’shish shart emas.

Yondashuv	Afzalligi	Kamchiligi
Haqiqiy o’chirish	Joy bo’shaydi, baza toza	Ma’lumot qaytmaydi
Yumshoq o’chirish	Tiklash mumkin, tarix qoladi	Har so’rovga shart qo’shiladi

Amaliy mashq

Yuqoridagi shop bazasida bajaring:

1. Bitta mahsulotni o’chirishdan oldin o’sha filtr bilan find chaqiring va nechta hujjat mos kelishini ko’ring.
2. deleteOne bilan uni o’chiring va deletedCount qiymatini tekshiring.
3. Mavjud bo’lmagan nom bilan deleteOne chaqiring — xato chiqmasligiga ishonch hosil qiling.
4. Test uchun temp kolleksiyasiga uchta hujjat qo’shing, so’ng deleteMany bilan filtrga mos ikkitasini o’chiring.
5. db.temp.deleteMany() ni argumentsiz yozib, chiqqan xatoni o’qing, keyin db.temp.deleteMany({}) bilan qolganini tozalang.
6. Bitta hujjatga isDeleted: true belgisini qo’yib, uni { isDeleted: { $ne: true } } filtri chiqarib tashlashini tekshiring.

1-qadam odat bo’lib qolishi kerak: find bilan tekshirish o’chirishning ajralmas qismi.

Qisqacha xulosa

• deleteOne bitta, deleteMany barcha mos hujjatni o’chiradi.
• Natijada faqat deletedCount qaytadi; hech nima topilmasa xato chiqmaydi.
• O’chirishdan oldin bir xil filtr bilan find chaqiring — bu qoidani istisnosiz bajaring.
• deleteMany({}) butun kolleksiyani bo’shatadi, deleteMany() argumentsiz esa xato beradi.
• drop() kolleksiyani indekslari bilan birga o’chiradi.
• dropDatabase() hozirgi tanlangan bazani o’chiradi — avval db bilan tekshiring.
• Yumshoq o’chirish — hujjatni o’chirmay, belgi qo’yish; tiklash imkonini saqlaydi.

Keyingi darsda saralash va limit — sort, limit va sahifalash.