Web dasturlash cheatsheet
Bu sahifa dars o’rnini bosmaydi. U web loyiha ustida ishlayotganda tez
qarash uchun qisqa eslatma.
Web oqimi
URL → DNS → HTTPS/TLS → HTTP so'rov → server → baza/API
→ HTTP javob → DOM + CSSOM → layout → paint → foydalanuvchi
Asosiy atamalar
| Atama |
Qisqa ma’no |
| URL |
Resursning to’liq manzili |
| Domen |
URL ichidagi esda qoladigan nom |
| DNS |
Domenni kerakli tarmoq xizmatiga yo’naltiradi |
| Hosting |
Sayt yoki server kodi ishlaydigan muhit |
| CDN |
Kontentni yaqin tugundan tarqatadi |
| HTTP |
So’rov-javob protokoli |
| HTTPS |
HTTPni TLS bilan himoyalaydi |
| DOM |
HTMLning brauzer xotirasidagi daraxt modeli |
| CSSOM |
CSS qoidalarining brauzer modeli |
| API |
Dasturlar o’rtasidagi kelishilgan interfeys |
| Session |
Bir nechta so’rov orasidagi foydalanuvchi holati |
| Cookie |
Brauzerda saqlanib, mos so’rovga qo’shiladigan kichik qiymat |
HTTP metodlari
| Metod |
Niyat |
| GET |
Resursni olish |
| POST |
Yangi amal yoki resurs uchun ma’lumot yuborish |
| PUT |
Resursni to’liq almashtirish |
| PATCH |
Resursni qisman o’zgartirish |
| DELETE |
Resursni o’chirish |
HTTP holat kodlari
| Guruh |
Ma’no |
Misollar |
2xx |
Muvaffaqiyat |
200, 201, 204 |
3xx |
Yo’naltirish |
301, 302, 304 |
4xx |
So’rov yoki ruxsat muammosi |
400, 401, 403, 404, 429 |
5xx |
Server tomoni xatosi |
500, 502, 503 |
Xavfsizlik eslatmasi
- Brauzerdan kelgan qiymatga ishonmang; serverda tekshiring.
- Parolni ochiq saqlamang; mos parol xeshi ishlating.
- Maxfiy kalitni frontend va Git tarixiga yozmang.
- Har himoyalangan route’da autentifikatsiya va ruxsatni tekshiring.
- Cookie uchun kerak bo’lsa
Secure, HttpOnly, SameSite sozlang.
- SQL uchun parametrli so’rov yoki ishonchli ORM ishlating.
- Foydalanuvchi matnini HTMLga xavfsiz bo’lmagan usulda qo’ymang.
| Muammo |
Birinchi panel |
| Element noto’g’ri joylashgan |
Elements / Computed / Layout |
| JavaScript xatosi |
Console / Sources |
| API natijasi kelmadi |
Network |
| Sahifa sekin |
Network / Performance |
| Accessibility muammosi |
Accessibility tree / Lighthouse + qo’lda test |
- LCP — asosiy kontent qachon ko’rindi.
- INP — foydalanuvchi harakatiga javob tezligi.
- CLS — elementlarning kutilmagan siljishi.
- Rasmni mos o’lcham va formatda bering.
width va height bilan joyni oldindan ajrating.- Ko’rish maydonidan pastdagi media uchun lazy loading ishlating.
- Cache va CDNni maxfiylik talabiga mos sozlang.
Render modellari
| Model |
HTML qachon yaratiladi |
| CSR |
Brauzerda, sahifa ochilganda |
| SSR |
Serverda, so’rov paytida |
| SSG |
Build paytida, deploydan oldin |
Git workflow
yangilangan main → feature branch → kichik commitlar → push
→ pull request → check/test/build → review → merge