Express ilovani ishga tushirish (deploy)

Ilovangiz localhost:3000 da ishlaydi va uni faqat siz ko’rasiz. Terminalni yopsangiz server o’chadi, kompyuteringizni uxlatib qo’ysangiz ham. Haqiqiy foydalanuvchiga ko’rsatish uchun ilova boshqa mashinada, uzluksiz ishlashi kerak.

Bu darsda localhost bilan server o’rtasidagi farqni qamraymiz. Jarayonning tashkiliy tomoni deploy va operatsiyalar darsida yoritilgan.

NODE_ENV nima o’zgartiradi

const express = require("express");

const app = express();

app.get("/ip", (request, response) => {
  response.json({
    ip: request.ip,
    protocol: request.protocol,
    secure: request.secure,
    env: app.get("env"),
  });
});

app.listen(3000);

O’zgaruvchisiz:

curl http://localhost:3000/ip

{"ip":"::1","protocol":"http","secure":false,"env":"development"}

NODE_ENV berilganda:

NODE_ENV=production node server.js

{"ip":"::1","protocol":"http","secure":false,"env":"production"}

production rejimida Express uch narsani o’zgartiradi: shablonlarni keshlaydi, xato sahifasida stack ko’rsatmaydi va ba’zi tekshiruvlarni tashlab ketadi. Natijada ilova tezroq va kamroq ma’lumot oshkor qiladi.

Sizning kodingiz ham shu o’zgaruvchiga tayanadi — xavfsizlik darsida ko’rilgan cookie sozlamasi bunga misol:

cookie: {
  httpOnly: true,
  secure: process.env.NODE_ENV === "production",
  sameSite: "lax",
}

npm install --production devDependencies'ni tushirmaydi

Serverda paketlarni shunday o’rnatish odatiy:

npm ci --omit=dev

Bu buyruq devDependencies ni tashlab ketadi — nodemon, supertest va boshqa ishlab chiqish vositalari serverga tushmaydi.

Shu sababli ishga tushirish uchun kerak bo’lgan paket dependencies da turishi shart. nodemon devDependencies da, express esa dependencies da bo’lishi kerak. Ikkalasining farqi npm va package.json darsida tushuntirilgan.

Portni qattiq yozmang

Xosting muhitlarining ko’pchiligi portni o’zi tanlaydi va uni muhit o’zgaruvchisida beradi:

const app = require("./app");

const PORT = process.env.PORT || 3000;

app.listen(PORT, () => {
  console.log(`Server ishga tushdi: ${PORT}-portda`);
});

app.listen(3000) deb qattiq yozilsa, server xosting kutgan portni tinglamaydi va sayt ochilmaydi. Xato xabari esa chalg’ituvchi bo’ladi: “ilova javob bermadi”.

Ilovani doimiy ishlatish

node server.js deb qo’ysangiz, SSH ulanishini uzganingizda jarayon o’ladi. Xato yuz berib ilova yiqilsa, uni hech kim qayta ko’tarmaydi.

Yechim — jarayon menejeri. PM2 ni o’rnatish va asosiy buyruqlari cluster va PM2 darsida batafsil ko’rilgan; bu yerda Express ilovasiga tegishli qismini yig’amiz.

pm2 start server.js --name task-app
pm2 status

┌────┬──────────┬─────────┬─────────┬──────────┬────────┐
│ id │ name     │ mode    │ status  │ cpu      │ memory │
├────┼──────────┼─────────┼─────────┼──────────┼────────┤
│ 0  │ task-app │ fork    │ online  │ 0%       │ 52.1mb │
└────┴──────────┴─────────┴─────────┴──────────┴────────┘

Sozlamalarni faylga chiqarish qulayroq. ecosystem.config.js:

module.exports = {
  apps: [
    {
      name: "task-app",
      script: "./server.js",
      instances: 1,
      env: {
        NODE_ENV: "production",
        PORT: 3000,
      },
    },
  ],
};

pm2 start ecosystem.config.js
pm2 save

pm2 save hozirgi ro’yxatni eslab qoladi — server qayta yuklanganda ilova o’zi ko’tariladi.

Reverse proxy

Nega to’g’ridan-to’g’ri Express tinglamaydi:

Vazifa	Kim bajaradi
HTTPS sertifikati	Nginx
Statik fayllarni berish	Nginx (tezroq)
Bir nechta sayt bitta serverda	Nginx
Ilova mantig’i	Express

Nginx sozlamasi:

server {
    listen 80;
    server_name example.com;

    location / {
        proxy_pass http://localhost:3000;
        proxy_http_version 1.1;

        # Ilovaga haqiqiy mijoz ma'lumotini uzatamiz
        proxy_set_header Host $host;
        proxy_set_header X-Real-IP $remote_addr;
        proxy_set_header X-Forwarded-For $proxy_add_x_forwarded_for;
        proxy_set_header X-Forwarded-Proto $scheme;
    }
}

Oxirgi uch qator muhim: ularsiz Express hamma so’rovni Nginx’dan kelgan deb biladi va haqiqiy mijoz IP’sini ko’rmaydi.

trust proxy

Nginx sarlavhalarni yubordi, lekin Express ularga standart holatda ishonmaydi. Buni ataylab yoqish kerak:

app.set("trust proxy", 1);

Farqni ko’rish uchun sarlavhalarni qo’lda yuboring. trust proxy yoqilmagan holatda:

curl -H "X-Forwarded-For: 203.0.113.9" -H "X-Forwarded-Proto: https" http://localhost:3000/ip

{"ip":"::1","protocol":"http","secure":false,"env":"development"}

Yoqilgandan keyin:

{"ip":"203.0.113.9","protocol":"https","secure":true,"env":"development"}

request.ip haqiqiy mijoz manzilini ko’rsatdi, request.secure esa true bo’ldi.

HTTPS

Sertifikatni Express emas, Nginx boshqaradi. Let’s Encrypt bepul sertifikat beradi:

sudo certbot --nginx -d example.com

Buyruq sertifikat oladi, Nginx sozlamasini o’zi yangilaydi va avtomatik yangilanishni sozlaydi. Sertifikat 90 kun amal qiladi.

Express tomonda bitta qo’shimcha kerak bo’lishi mumkin — http so’rovni https ga yo’naltirish:

app.use((request, response, next) => {
  if (process.env.NODE_ENV === "production" && !request.secure) {
    return response.redirect(`https://${request.get("host")}${request.originalUrl}`);
  }

  next();
});

Bu middleware trust proxy ga tayanadi: usiz request.secure hech qachon true bo’lmaydi va sahifa cheksiz yo’naltirish siklida qoladi. HTTPS nima uchun kerakligi HTTPS va web xavfsizligi darsida tushuntirilgan.

Sog’liq tekshiruvi

Deploy vositalari va monitoring xizmatlari ilova tirikligini so’rab turadi. Buning uchun yengil marshrut qoldiriladi:

app.get("/health", (request, response) => {
  response.json({ status: "ok", uptime: Math.round(process.uptime()) });
});

curl http://localhost:3000/health

{"status":"ok","uptime":42}

Marshrut ataylab sodda: bazaga bormaydi, fayl o’qimaydi. Vazifasi — “Node jarayoni javob beryaptimi?” degan savolga tez javob berish.

Bazani alohida tekshiring

Chuqurroq tekshiruv kerak bo’lsa, ikkinchi marshrut yozing:

app.get("/health/db", (request, response) => {
  try {
    database.prepare("SELECT 1").get();
    response.json({ status: "ok" });
  } catch (error) {
    response.status(503).json({ status: "error" });
  }
});

Ikkisini ajratish sababi: baza sekinlashsa /health javob berishda davom etadi va monitoring “ilova o’lgan” deb noto’g’ri xulosa chiqarmaydi. 503 Service Unavailable — “hozir xizmat ko’rsata olmayman” degan kod.

Deploy ketma-ketligi

Serverda bajariladigan qadamlar tartibi muhim:

git pull
npm ci --omit=dev
npm run migrate
pm2 reload task-app

Yangi kodni olish;
Paketlarni o’rnatish — npm ci package-lock.json ga aniq amal qiladi;
Migratsiyalarni bajarish — baza tuzilishini yangilash;
Ilovani qayta yuklash.

Tartibni buzmang: migratsiya ilovadan oldin bajariladi, aks holda yangi kod hali mavjud bo’lmagan ustunni so’raydi va xato beradi.

pm2 reload (restart emas) ilovani navbat bilan qayta ko’taradi — so’rovlar uzilmaydi.

Log va monitoring

console.log PM2 jurnaliga tushadi:

pm2 logs task-app --lines 50

So’rovlarni yozib borish uchun morgan ulanadi:

npm install morgan

const morgan = require("morgan");

// Serverda qisqaroq format
app.use(morgan(process.env.NODE_ENV === "production" ? "combined" : "dev"));

::1 - - [12/Sep/2026:14:30:11 +0000] "GET /api/tasks HTTP/1.1" 200 81

Deploy oldidan ro’yxat

Tekshiruv	Nega
`NODE_ENV=production` qo’yilganmi	Kesh va xato xulqi
Sirlar `.env` da, kodda emasmi	Kalit sizib ketmasligi
`.env`, `*.db`, `uploads/` `.gitignore` dami	Keraksiz fayl repozitoriyda qolmasin
Port `process.env.PORT` dan olinadimi	Xosting o’z portini beradi
`app.set("trust proxy", 1)` bormi	IP va `secure` cookie
Migratsiyalar bajarilganmi	Yangi kod eski bazada ishlamaydi
`npm test` o’tadimi	Buzilgan kod serverga chiqmasin
Zaxira nusxa sozlanganmi	Baza yo’qolmasin

Oxirgi band ko’pincha “keyinroq” deb qoldiriladi va aynan shu holatda kerak bo’ladi.

Amaliy mashq

task-app loyihasida davom eting:

app.listen(3000) ni process.env.PORT || 3000 ga o’zgartirib, boshqa port bilan ishga tushiring;
NODE_ENV=production bilan yurgizib, app.get("env") qiymati o’zgarishini tasdiqlang;
app.set("trust proxy", 1) ni qo’shib, X-Forwarded-For sarlavhali curl so’rovida request.ip o’zgarishini ko’ring;
/health marshrutini yozib, javobda uptime o’sishini kuzating;
ecosystem.config.js yozib, PM2 bilan ishga tushiring va pm2 status da online holatini ko’ring;
Deploy ketma-ketligini bitta deploy.sh fayliga yozing — migratsiya pm2 reload dan oldin turishiga e’tibor bering.

3-qadam eng ko’p vaqt yo’qotadigan muammoni oldindan ko’rsatadi: trust proxy siz IP, secure cookie va rate limiting jimgina noto’g’ri ishlaydi.

Qisqacha xulosa

NODE_ENV=production Express’ning keshlash va xato ko’rsatish xulqini o’zgartiradi.
Port process.env.PORT dan olinadi, kodga qattiq yozilmaydi.
PM2 ilovani yiqilganda tiklaydi va server qayta yuklanganda ko’taradi; sessiya xotirada bo’lsa instances: 1 qoldiriladi.
Nginx reverse proxy HTTPS, statik fayl va bir nechta saytni o’ziga oladi, Express esa faqat ilova mantig’ini.
app.set("trust proxy", 1) siz request.ip va request.secure noto’g’ri qiymat beradi.
Deploy tartibi: kod → paketlar → migratsiya → qayta yuklash; seed serverda bajarilmaydi.
/health marshruti yengil bo’lsin — baza tekshiruvi alohida manzilda.

Keyingi darsda yakuniy loyiha — o’n ikki darsdagi hamma narsani bitta ilovaga yig’amiz.