PHP sikllar (for, while, foreach)

Bir xil amalni yuz marta yozib chiqish mumkin emas. Sikl kodni belgilangan shart bajarilgunicha takrorlaydi.

for — sanoq bilan

PHP

<?php
for ($i = 1; $i <= 5; $i++) {
  echo "Qadam: $i\n";
}

Qavs ichida uch qism, nuqta-vergul bilan ajratiladi:

$i = 1 — boshlanish: sanagichni yaratish (bir marta bajariladi);
$i <= 5 — shart: rost bo’lganda sikl davom etadi;
$i++ — qadam: har aylanishdan keyin bajariladi.

Qadamni o’zgartirish mumkin:

PHP

<?php
for ($i = 0; $i <= 20; $i += 5) {
  echo $i, " ";
}

echo "\n";

for ($i = 5; $i >= 1; $i--) {
  echo $i, " ";
}

Amaliy misol — jadval

PHP

<?php
$son = 7;

for ($i = 1; $i <= 10; $i++) {
  $natija = $son * $i;
  echo "$son × $i = $natija\n";
}

while — shart bo’yicha

Necha marta takrorlanishi oldindan noma’lum bo’lganda:

PHP

<?php
$balans = 100000;
$oy = 0;

while ($balans > 0) {
  $balans -= 30000;
  $oy++;
  echo "$oy-oy: ", max($balans, 0), " so'm\n";
}

echo "Mablag' $oy oyga yetdi";

Cheksiz sikl

while da shartni o’zgartirishni unutmang:

$i = 1;
while ($i <= 5) {
    echo $i;      // $i++ yo'q — sikl hech qachon tugamaydi
}

Bunday kod sahifani muzlatadi. Yuqoridagi maydonda sinasangiz, “To’xtatish” tugmasi bilan uzishingiz mumkin.

do-while — kamida bir marta

PHP

<?php
$son = 100;

do {
  echo "Bu bir marta bajarildi\n";
  $son++;
} while ($son < 10);

echo "Sikl tugadi, son = $son";

Shart oxirida tekshirilgani uchun tana kamida bir marta bajariladi. Oddiy while da esa umuman bajarilmasdi.

foreach — massiv bo’ylab

PHP’da eng ko’p ishlatiladigan sikl:

PHP

<?php
$mevalar = ["olma", "banan", "uzum"];

foreach ($mevalar as $meva) {
  echo "- $meva\n";
}

Indeks bilan ovora bo’lmaysiz — sikl har elementni o’zi beradi.

Kalit ham kerak bo’lsa:

PHP

<?php
$narxlar = [
  "olma" => 12000,
  "banan" => 18000,
  "uzum" => 25000,
];

foreach ($narxlar as $nom => $narx) {
  echo "$nom: $narx so'm\n";
}

Bu — assotsiativ massiv; massivlar darsida batafsil.

break — siklni to’xtatish

PHP

<?php
$sonlar = [3, 7, 12, 5, 20, 8];

foreach ($sonlar as $son) {
  if ($son > 10) {
      echo "Topildi: $son\n";
      break;
  }
  echo "Tekshirildi: $son\n";
}

echo "Sikl tugadi";

Birinchi mos element topilgach, qolganini tekshirish shart emas.

continue — bu qadamni o’tkazish

PHP

<?php
for ($i = 1; $i <= 10; $i++) {
  if ($i % 2 !== 0) {
      continue;
  }
  echo $i, " ";
}

continue faqat joriy aylanishni tugatadi, sikl davom etadi.

Ichma-ich sikl

PHP

<?php
for ($qator = 1; $qator <= 3; $qator++) {
  for ($ustun = 1; $ustun <= 3; $ustun++) {
      echo $qator * $ustun, "\t";
  }
  echo "\n";
}

Tashqi sikl bir aylanganda, ichki sikl to’liq aylanadi. \t — tabulyatsiya.

Yig’indi va hisoblash

PHP

<?php
$ballar = [85, 92, 78, 65, 90];

$jami = 0;
foreach ($ballar as $ball) {
  $jami += $ball;
}

$ortacha = $jami / count($ballar);

echo "Jami: $jami\n";
echo "O'rtacha: ", round($ortacha, 1), "\n";
echo "Eng yuqori: ", max($ballar), "\n";
echo "Eng past: ", min($ballar);

count — elementlar soni. PHP’da max, min va array_sum kabi tayyor funksiyalar ham bor:

PHP

<?php
$ballar = [85, 92, 78, 65, 90];

echo array_sum($ballar), "\n";
echo count($ballar), "\n";
echo array_sum($ballar) / count($ballar);

HTML bilan birga

PHP

<?php
$talabalar = ["Aziz", "Dilnoza", "Bobur"];
?>
<ul>
<?php foreach ($talabalar as $talaba): ?>
<li><?= $talaba ?></li>
<?php endforeach; ?>
</ul>

foreach/endforeach shakli HTML orasida o’qishga qulay — ro’yxat va jadval chizishda shu ishlatiladi.

Qaysi siklni tanlash

Vaziyat	Sikl
Massiv elementlari bo’ylab	`foreach`
Aniq necha marta ma’lum	`for`
Shart bajarilguncha	`while`
Kamida bir marta kerak	`do-while`

Amalda PHP’da foreach eng ko’p, for esa sanoq kerak bo’lganda ishlatiladi.

Amaliy mashq

for bilan 1 dan 10 gacha sanang;
5 ning ko’paytirish jadvalini chiqaring;
while bilan qoldiqni nolgacha kamaytiring;
foreach bilan massiv elementlarini chiqaring;
break bilan birinchi katta sonni toping;
continue bilan faqat toq sonlarni chiqaring.

Qisqacha xulosa

for — sanagich bilan: boshlanish, shart, qadam.
while — shart rost ekan takrorlaydi; shartni o’zgartirishni unutmang.
do-while tanani kamida bir marta bajaradi.
foreach massiv uchun eng qulay: as $qiymat yoki as $kalit => $qiymat.
break siklni to’xtatadi, continue bir qadamni o’tkazadi.
HTML orasida foreach: / endforeach; shakli o’qishga qulay.

Keyingi darsda funksiyalar — kodni qayta ishlatish.