PHP shart operatorlari (if, else, switch)

Dastur har doim bir xil ishlamaydi: foydalanuvchi tizimga kirganmi, savat bo’shmi, ball yetarlimi — javobga qarab boshqacha yo’l tutadi. Bu shart operatorlari orqali yoziladi.

if — asosiy shart

PHP

<?php
$yosh = 20;

if ($yosh >= 18) {
  echo "Kirish mumkin";
}

Qavs ichidagi ifoda true bo’lsa, figurali qavs ichidagi kod bajariladi. false bo’lsa — o’tkazib yuboriladi.

else — aks holda

PHP

<?php
$yosh = 15;

if ($yosh >= 18) {
  echo "Kirish mumkin";
} else {
  echo "Yoshingiz yetmaydi";
}

elseif — bir necha shart

PHP

<?php
$ball = 85;

if ($ball >= 90) {
  echo "A'lo";
} elseif ($ball >= 70) {
  echo "Yaxshi";
} elseif ($ball >= 60) {
  echo "Qoniqarli";
} else {
  echo "Qoniqarsiz";
}

Shartlar yuqoridan pastga tekshiriladi va birinchi mos kelgani bajariladi — qolganlari umuman ko’rilmaydi.

Tartib muhim

Shartlarni noto’g’ri tartibda yozsangiz, natija xato bo’ladi:

if ($ball >= 60) {
    echo "Qoniqarli";     // 95 ball ham shu yerga tushadi!
} elseif ($ball >= 90) {
    echo "A'lo";          // bu hech qachon bajarilmaydi
}

Qoida: eng qattiq shartdan boshlang.

Ichma-ich shartlar

PHP

<?php
$kirgan = true;
$rol = "admin";

if ($kirgan) {
  if ($rol === "admin") {
      echo "Admin paneli";
  } else {
      echo "Foydalanuvchi sahifasi";
  }
} else {
  echo "Iltimos, tizimga kiring";
}

Ammo chuqurlik oshsa kod o’qishga qiyinlashadi. Ko’pincha shartni birlashtirish yaxshiroq:

PHP

<?php
$kirgan = true;
$rol = "admin";

if ($kirgan && $rol === "admin") {
  echo "Admin paneli\n";
}

if (!$kirgan) {
  echo "Kiring";
} elseif ($rol !== "admin") {
  echo "Ruxsat yo'q";
} else {
  echo "Xush kelibsiz, admin";
}

Erta qaytish

Funksiya ichida istisno holatlarni boshida tugatish — eng toza usul:

PHP

<?php
function tekshir($yosh, $tolagan) {
  if ($yosh < 18) {
      return "Yosh yetmaydi";
  }
  if (!$tolagan) {
      return "To'lov qilinmagan";
  }
  return "Qabul qilindi";
}

echo tekshir(15, true), "\n";
echo tekshir(20, false), "\n";
echo tekshir(20, true);

Chuqurlik oshmadi — har shart alohida va aniq.

Bo’sh qiymatni tekshirish

PHP

<?php
$ism = "";

if (empty($ism)) {
  echo "Ism kiritilmagan\n";
}

$son = 0;
var_dump(empty($son));
var_dump(isset($son));

$aniqmas = null;
var_dump(isset($aniqmas));

switch — ko’p variant

Bir o’zgaruvchi ko’p qiymat bilan solishtirilsa:

PHP

<?php
$kun = 3;

switch ($kun) {
  case 1:
      echo "Dushanba";
      break;
  case 2:
      echo "Seshanba";
      break;
  case 3:
      echo "Chorshanba";
      break;
  default:
      echo "Boshqa kun";
}

break unutilmasin

break yozilmasa, PHP keyingi case larni ham bajaradi (bu “fall-through” deb ataladi):

case 1:
    echo "Bir";      // break yo'q
case 2:
    echo "Ikki";     // bu ham bajariladi!

Ba’zan bu ataylab ishlatiladi, lekin ko’pincha — xato.

Bir necha qiymat uchun bitta javob:

PHP

<?php
$kun = 6;

switch ($kun) {
  case 6:
  case 7:
      echo "Dam olish kuni";
      break;
  default:
      echo "Ish kuni";
}

match — zamonaviy yechim

PHP 8 dan yangi ifoda:

PHP

<?php
$kun = 3;

$nom = match($kun) {
  1 => "Dushanba",
  2 => "Seshanba",
  3 => "Chorshanba",
  6, 7 => "Dam olish",
  default => "Noma'lum",
};

echo $nom;

switch dan uch afzalligi bor:

qiymat qaytaradi — to’g’ridan-to’g’ri o’zgaruvchiga berish mumkin;
break kerak emas — fall-through yo’q;
qat’iy (===) taqqoslaydi.

PHP

<?php
$qiymat = "1";

$s = match(true) {
  $qiymat === 1 => "son bir",
  $qiymat === "1" => "matn bir",
  default => "boshqa",
};

echo $s;

match(true) naqshi murakkab shartlarni yozishga imkon beradi:

PHP

<?php
$ball = 85;

$baho = match(true) {
  $ball >= 90 => "A'lo",
  $ball >= 70 => "Yaxshi",
  $ball >= 60 => "Qoniqarli",
  default => "Qoniqarsiz",
};

echo "$ball ball — $baho";

HTML bilan birga

Shablon ichida shart yozishning qulay shakli:

PHP

<?php
$kirgan = true;
$ism = "Aziz";
?>
<?php if ($kirgan): ?>
<p>Salom, <?= $ism ?>!</p>
<?php else: ?>
<p>Iltimos, tizimga kiring.</p>
<?php endif; ?>

Figurali qavs o’rniga : va endif — HTML orasida o’qish osonroq.

Amaliy mashq

Yoshga qarab “katta” yoki “bola” chiqaring;
elseif bilan uch bosqichli baho tizimi yozing;
shartlarni noto’g’ri tartibda yozib, xatoni ko’ring;
empty va isset ni 0 qiymatda solishtiring;
switch bilan hafta kunini aniqlang;
shu kodni match ga o’tkazing.

6-qadam ikki usulning farqini yaxshi ko’rsatadi.

Qisqacha xulosa

if shart rost bo’lganda bajariladi, else — aks holda.
elseif bir necha variantni ketma-ket tekshiradi; tartib muhim.
Ichma-ich shart o’rniga && yoki erta qaytish ishlating.
empty() bo’shlikni, isset() mavjudlikni tekshiradi.
switch da har case dan keyin break kerak.
match (PHP 8) qiymat qaytaradi, === bilan solishtiradi va break talab qilmaydi.

Keyingi darsda sikllar — kodni takrorlash.