PHP massivlar (array)

Bitta o’zgaruvchi bitta qiymat saqlaydi. O’nta mahsulot nomi kerak bo’lsa, o’nta o’zgaruvchi yaratish mantiqsiz. Massiv — tartiblangan qiymatlar ro’yxati.

Massiv yaratish

PHP

<?php
$mevalar = ["olma", "banan", "uzum"];

print_r($mevalar);
echo "\n";
echo count($mevalar);

print_r massivni o’qish uchun qulay ko’rinishda chiqaradi; count — elementlar soni.

Indeks orqali murojaat

PHP

<?php
$mevalar = ["olma", "banan", "uzum"];

echo $mevalar[0], "\n";
echo $mevalar[2], "\n";

$mevalar[1] = "shaftoli";
echo $mevalar[1];

Sanoq noldan boshlanadi: birinchi element [0], uchinchisi [2].

Oxirgi elementga murojaat:

PHP

<?php
$mevalar = ["olma", "banan", "uzum"];

echo $mevalar[count($mevalar) - 1], "\n";
echo end($mevalar), "\n";
echo array_key_last($mevalar);

Element qo’shish

PHP

<?php
$mevalar = ["olma"];

$mevalar[] = "banan";
$mevalar[] = "uzum";
print_r($mevalar);

array_push($mevalar, "nok", "shaftoli");
echo count($mevalar), "\n";

array_unshift($mevalar, "anor");
echo $mevalar[0];

$massiv[] = ... — oxiriga qo’shish (eng ko’p ishlatiladigan);
array_push — oxiriga, bir nechta birdan;
array_unshift — boshiga.

Element o’chirish

PHP

<?php
$mevalar = ["olma", "banan", "uzum", "nok"];

$oxirgi = array_pop($mevalar);
echo "Olindi: $oxirgi, qoldi: ", count($mevalar), "\n";

$birinchi = array_shift($mevalar);
echo "Olindi: $birinchi, qoldi: ", count($mevalar), "\n";

print_r($mevalar);

unset bilan o’rtadan o’chirish mumkin, lekin indekslar qayta raqamlanmaydi:

PHP

<?php
$sonlar = [10, 20, 30, 40];

unset($sonlar[1]);
print_r($sonlar);

$qayta = array_values($sonlar);
print_r($qayta);

array_values indekslarni 0 dan qayta tartiblaydi — bu tuzoqni bilish muhim.

Massiv bo’ylab yurish

PHP

<?php
$narxlar = [12000, 18000, 25000];

foreach ($narxlar as $narx) {
  echo $narx, " so'm\n";
}

echo "---\n";

foreach ($narxlar as $i => $narx) {
  echo ($i + 1), ") ", $narx, "\n";
}

Sikllar darsidagi foreach — massiv uchun asosiy vosita.

Qidirish va tekshirish

PHP

<?php
$mevalar = ["olma", "banan", "uzum"];

var_dump(in_array("banan", $mevalar));
var_dump(in_array("anor", $mevalar));

echo array_search("uzum", $mevalar), "\n";

var_dump(array_search("anor", $mevalar));

Saralash

PHP

<?php
$sonlar = [30, 5, 100, 20];

sort($sonlar);
print_r($sonlar);

rsort($sonlar);
print_r($sonlar);

$nomlar = ["Zafar", "Aziz", "Bobur"];
sort($nomlar);
print_r($nomlar);

sort massivni o'zgartiradi

sort() yangi massiv qaytarmaydi — u berilgan massivning o’zini o’zgartiradi va true/false qaytaradi.

Asl massiv kerak bo’lsa, avval nusxa oling:

$nusxa = $sonlar;
sort($nusxa);

Foydali funksiyalar

PHP

<?php
$sonlar = [15, 8, 42, 4, 23];

echo "Yig'indi: ", array_sum($sonlar), "\n";
echo "Eng katta: ", max($sonlar), "\n";
echo "Eng kichik: ", min($sonlar), "\n";
echo "O'rtacha: ", round(array_sum($sonlar) / count($sonlar), 1), "\n";

$teskari = array_reverse($sonlar);
print_r($teskari);

Filtrlash va o’zgartirish

PHP

<?php
$sonlar = [15, 8, 42, 4, 23];

$kattalar = array_filter($sonlar, fn($n) => $n > 10);
print_r($kattalar);

$ikkilangan = array_map(fn($n) => $n * 2, $sonlar);
print_r($ikkilangan);

array_filter — shartga mos elementlarni qoldiradi (indekslar saqlanadi — kerak bo’lsa array_values qo’llang);
array_map — har elementni o’zgartiradi.

fn($n) => ... — qisqa funksiya yozuvi (PHP 7.4 dan).

Massivni birlashtirish va kesish

PHP

<?php
$a = [1, 2, 3];
$b = [4, 5];

$birga = array_merge($a, $b);
print_r($birga);

$yoyish = [...$a, ...$b];
print_r($yoyish);

$qism = array_slice($birga, 1, 3);
print_r($qism);

... — yoyish operatori (PHP 7.4 dan), array_slice($massiv, boshi, soni) — bo’lak ajratadi.

Matnga aylantirish

PHP

<?php
$mevalar = ["olma", "banan", "uzum"];

echo implode(", ", $mevalar), "\n";

$matn = "olma,banan,uzum";
$qaytadan = explode(",", $matn);
print_r($qaytadan);

implode massivni matnga, explode matnni massivga aylantiradi — forma va fayl bilan ishlashda tez-tez kerak bo’ladi.

Ichma-ich massiv

PHP

<?php
$jadval = [
  [1, 2, 3],
  [4, 5, 6],
];

echo $jadval[1][2], "\n";

foreach ($jadval as $qator) {
  echo implode(" ", $qator), "\n";
}

Amaliy mashq

Uch elementli massiv yarating va print_r bilan ko’ring;
[] bilan yangi element qo’shing;
count, max va array_sum ni ishlating;
foreach bilan barcha elementni chiqaring;
sort dan keyin asl massiv o’zgarganini tasdiqlang;
array_filter bilan 10 dan katta sonlarni ajrating.

Qisqacha xulosa

Massiv [...] bilan yaratiladi, indeks noldan boshlanadi.
$massiv[] = ... oxiriga qo’shadi; array_pop/array_shift oladi.
unset indekslarni qayta raqamlamaydi — array_values yordam beradi.
in_array mavjudlikni, array_search indeksni beradi (!== false).
sort massivning o’zini o’zgartiradi.
array_filter, array_map — filtrlash va o’zgartirish.
implode/explode — massiv va matn orasida o’girish.

Keyingi darsda assotsiativ massivlar — kalit bilan ishlash.