Web dasturlash cheatsheet
Bu sahifa dars o’rnini bosmaydi. U web loyiha ustida ishlayotganda tez
qarash uchun qisqa eslatma.
Web oqimi
URL → DNS → HTTPS/TLS → HTTP so'rov → server → baza/API
→ HTTP javob → DOM + CSSOM → layout → paint → foydalanuvchi
Asosiy atamalar
| Atama | Qisqa ma’no |
|---|
| URL | Resursning to’liq manzili |
| Domen | URL ichidagi esda qoladigan nom |
| DNS | Domenni kerakli tarmoq xizmatiga yo’naltiradi |
| Hosting | Sayt yoki server kodi ishlaydigan muhit |
| CDN | Kontentni yaqin tugundan tarqatadi |
| HTTP | So’rov-javob protokoli |
| HTTPS | HTTPni TLS bilan himoyalaydi |
| DOM | HTMLning brauzer xotirasidagi daraxt modeli |
| CSSOM | CSS qoidalarining brauzer modeli |
| API | Dasturlar o’rtasidagi kelishilgan interfeys |
| Session | Bir nechta so’rov orasidagi foydalanuvchi holati |
| Cookie | Brauzerda saqlanib, mos so’rovga qo’shiladigan kichik qiymat |
HTTP metodlari
| Metod | Niyat |
|---|
| GET | Resursni olish |
| POST | Yangi amal yoki resurs uchun ma’lumot yuborish |
| PUT | Resursni to’liq almashtirish |
| PATCH | Resursni qisman o’zgartirish |
| DELETE | Resursni o’chirish |
HTTP holat kodlari
| Guruh | Ma’no | Misollar |
|---|
2xx | Muvaffaqiyat | 200, 201, 204 |
3xx | Yo’naltirish | 301, 302, 304 |
4xx | So’rov yoki ruxsat muammosi | 400, 401, 403, 404, 429 |
5xx | Server tomoni xatosi | 500, 502, 503 |
Xavfsizlik eslatmasi
- Brauzerdan kelgan qiymatga ishonmang; serverda tekshiring.
- Parolni ochiq saqlamang; mos parol xeshi ishlating.
- Maxfiy kalitni frontend va Git tarixiga yozmang.
- Har himoyalangan route’da autentifikatsiya va ruxsatni tekshiring.
- Cookie uchun kerak bo’lsa
Secure, HttpOnly, SameSite sozlang.
- SQL uchun parametrli so’rov yoki ishonchli ORM ishlating.
- Foydalanuvchi matnini HTMLga xavfsiz bo’lmagan usulda qo’ymang.
| Muammo | Birinchi panel |
|---|
| Element noto’g’ri joylashgan | Elements / Computed / Layout |
| JavaScript xatosi | Console / Sources |
| API natijasi kelmadi | Network |
| Sahifa sekin | Network / Performance |
| Accessibility muammosi | Accessibility tree / Lighthouse + qo’lda test |
- LCP — asosiy kontent qachon ko’rindi.
- INP — foydalanuvchi harakatiga javob tezligi.
- CLS — elementlarning kutilmagan siljishi.
- Rasmni mos o’lcham va formatda bering.
width va height bilan joyni oldindan ajrating.- Ko’rish maydonidan pastdagi media uchun lazy loading ishlating.
- Cache va CDNni maxfiylik talabiga mos sozlang.
Render modellari
| Model | HTML qachon yaratiladi |
|---|
| CSR | Brauzerda, sahifa ochilganda |
| SSR | Serverda, so’rov paytida |
| SSG | Build paytida, deploydan oldin |
Git workflow
yangilangan main → feature branch → kichik commitlar → push
→ pull request → check/test/build → review → merge