# Domen, DNS, hosting va deploy

> Domen, DNS va hosting o'rtasidagi farq, sayt fayllari serverga qanday joylanishi, DNS yozuvlari, CDN hamda deploy jarayoni sodda misollar bilan.

Manba: https://learncode.uz/web-dasturlash/domen-dns-hosting/
Sana: 2026-05-09

![Domen nomi DNS orqali hostingdagi saytga ulanadigan web infratuzilma](https://learncode.uz/images/web-dasturlash/domen-dns-hosting-hero.webp)

*Domen — nom, DNS — yo'naltiruvchi tizim, hosting esa sayt ishlaydigan muhitdir.*

[Server darsida](https://learncode.uz/web-dasturlash/server-nima) sayt internetdagi xizmatda
ishlashini ko'rdik. Endi uchta tez-tez aralashadigan tushunchani ajratamiz:
**domen**, **DNS** va **hosting**. Ular bir-biriga bog'liq, ammo bir xil narsa
emas.

## Domen — esda qoladigan nom

**Domen** — foydalanuvchi brauzerga yozadigan nom, masalan `learncode.uz`.
Kompyuterlar tarmoqda xizmatlarni IP manzil yoki boshqa texnik yo'nalishlar
orqali topadi, odamlar esa domenni osonroq eslab qoladi.

Domen bir necha qismga bo'linadi:

- `.uz` — yuqori darajali domen;
- `learncode` — ro'yxatdan o'tkazilgan asosiy nom;
- `www` yoki `api` — ixtiyoriy subdomen.

Masalan, `api.learncode.uz` alohida API xizmatiga, `docs.learncode.uz` esa
hujjatlar saytiga yo'naltirilishi mumkin. Bularning barchasi bir tashkilotga
tegishli bo'lsa ham, turli server yoki platformada ishlashi mumkin.

## DNS — nomni kerakli xizmatga yo'naltiradi

**DNS** (Domain Name System) — domen haqidagi yozuvlarni saqlaydigan tarqalgan
tizim. Brauzer domenni ochganda, qurilma DNS resolver'dan shu nom uchun kerakli
yo'nalishni so'raydi.

Jarayon soddalashtirib shunday:

1. Brauzer yoki operatsion tizim avval lokal cache'ni tekshiradi.
2. Javob bo'lmasa, sozlangan DNS resolver'ga murojaat qiladi.
3. Resolver kerakli DNS serverlaridan yozuvni topadi.
4. IP manzil yoki boshqa xizmat nomi brauzerga qaytariladi.
5. Brauzer topilgan xizmat bilan tarmoq ulanishini boshlaydi.

![Brauzer DNS resolver orqali domen uchun kerakli xizmat manzilini topishi](https://learncode.uz/images/web-dasturlash/dns-oqimi.webp)

*DNS domen nomini hosting, CDN yoki boshqa tarmoq xizmatiga olib boradigan yozuvni topadi.*

Keng tarqalgan yozuvlar:

| Yozuv | Vazifasi |
|---|---|
| `A` | Domenni IPv4 manzilga bog'laydi |
| `AAAA` | Domenni IPv6 manzilga bog'laydi |
| `CNAME` | Bir nomni boshqa domen nomiga yo'naltiradi |
| `MX` | Domenning elektron pochta serverlarini ko'rsatadi |
| `TXT` | Tasdiqlash va xavfsizlik uchun matnli ma'lumot saqlaydi |

> **DNS darhol yangilanmasligi mumkin**
>
> DNS javoblari ma'lum vaqt cache'da saqlanadi. Yozuvni o'zgartirgandan keyin
> eski javob ayrim foydalanuvchilarda TTL muddati tugaguncha ko'rinishi mumkin.
> Bu holat ko'pincha "DNS tarqalishi" deb ataladi.

## Hosting — kod ishlaydigan muhit

**Hosting** — sayt fayllari yoki server dasturi internetdan ochiq ishlaydigan
muhit. Oddiy statik sayt HTML, CSS, JavaScript va rasmlardan iborat bo'lishi
mumkin. Dinamik loyiha esa server kodi, ma'lumotlar bazasi, maxfiy muhit
o'zgaruvchilari va boshqa xizmatlarni talab qiladi.

Hostingning bir nechta ko'rinishi bor:

- **statik hosting** — tayyor fayllarni CDN orqali tarqatadi;
- **platforma xizmati** — kodni build qilib, deploy va HTTPSni boshqaradi;
- **virtual server** — operatsion tizim va serverni ko'proq o'zingiz sozlaysiz;
- **serverless funksiya** — kod so'rov kelganda alohida funksiya sifatida ishlaydi.

## Deploy qanday bajariladi

**Deploy** — lokal kompyuterdagi tayyor o'zgarishni foydalanuvchilar ko'ra
oladigan muhitga chiqarish jarayoni. Zamonaviy oqim ko'pincha shunday:

1. Dasturchi kodni Git repozitoriyga yuboradi.
2. Hosting platformasi yangi commitni aniqlaydi.
3. Bog'liqliklarni o'rnatadi, test va build buyruqlarini bajaradi.
4. Tayyor fayllar yoki server dasturini joylashtiradi.
5. Domen yangi versiyaga yo'naltiriladi va sog'liq tekshiruvi bajariladi.

![Kod Git repozitoriydan build va tekshiruv orqali hosting hamda CDNga deploy qilinishi](https://learncode.uz/images/web-dasturlash/hosting-deploy-oqimi.webp)

*Deploy kodni tekshirilgan va qayta tiklash mumkin bo'lgan usulda hosting muhitiga chiqaradi.*

> **Maxfiy ma'lumotni Git'ga yozmang**
>
> Ma'lumotlar bazasi paroli, API kaliti va boshqa sirlar repozitoriyga
> qo'shilmaydi. Ular hosting sozlamasidagi environment variable sifatida
> saqlanadi. Sir commitga tushgan bo'lsa, uni fayldan o'chirishning o'zi yetmaydi:
> kalitni bekor qilib, yangisini yaratish kerak.

## Qisqacha xulosa

- Domen — foydalanuvchi eslab qoladigan nom.
- DNS domenni IP manzil, CDN yoki boshqa xizmatga yo'naltiradi.
- Hosting sayt fayllari va server kodi ishlaydigan muhitdir.
- Deploy kodni build va tekshiruvdan o'tkazib, hostingga chiqaradi.
- DNS cache sabab yozuv o'zgarishi hamma joyda darhol ko'rinmasligi mumkin.
- Maxfiy kalitlar Git'da emas, hostingning xavfsiz sozlamasida saqlanadi.

Keyingi darsda [HTTPS va web xavfsizligi](https://learncode.uz/web-dasturlash/https-web-xavfsizligi)
— saytni faqat ishlaydigan emas, ishonchli qilish asoslarini ko'ramiz.