# Web dasturlash cheatsheet

> Web dasturlashning asosiy atamalari, HTTP metod va kodlari, browser-server-baza oqimi, xavfsizlik, performance va debugging uchun qisqa eslatma.

Manba: https://learncode.uz/web-dasturlash/cheatsheet/
Sana: 2026-05-14

Bu sahifa dars o'rnini bosmaydi. U web loyiha ustida ishlayotganda tez
qarash uchun qisqa eslatma.

## Web oqimi

```text
URL → DNS → HTTPS/TLS → HTTP so'rov → server → baza/API
    → HTTP javob → DOM + CSSOM → layout → paint → foydalanuvchi
```

## Asosiy atamalar

| Atama | Qisqa ma'no |
|---|---|
| URL | Resursning to'liq manzili |
| Domen | URL ichidagi esda qoladigan nom |
| DNS | Domenni kerakli tarmoq xizmatiga yo'naltiradi |
| Hosting | Sayt yoki server kodi ishlaydigan muhit |
| CDN | Kontentni yaqin tugundan tarqatadi |
| HTTP | So'rov-javob protokoli |
| HTTPS | HTTPni TLS bilan himoyalaydi |
| DOM | HTMLning brauzer xotirasidagi daraxt modeli |
| CSSOM | CSS qoidalarining brauzer modeli |
| API | Dasturlar o'rtasidagi kelishilgan interfeys |
| Session | Bir nechta so'rov orasidagi foydalanuvchi holati |
| Cookie | Brauzerda saqlanib, mos so'rovga qo'shiladigan kichik qiymat |

## HTTP metodlari

| Metod | Niyat |
|---|---|
| GET | Resursni olish |
| POST | Yangi amal yoki resurs uchun ma'lumot yuborish |
| PUT | Resursni to'liq almashtirish |
| PATCH | Resursni qisman o'zgartirish |
| DELETE | Resursni o'chirish |

## HTTP holat kodlari

| Guruh | Ma'no | Misollar |
|---|---|---|
| `2xx` | Muvaffaqiyat | 200, 201, 204 |
| `3xx` | Yo'naltirish | 301, 302, 304 |
| `4xx` | So'rov yoki ruxsat muammosi | 400, 401, 403, 404, 429 |
| `5xx` | Server tomoni xatosi | 500, 502, 503 |

## Xavfsizlik eslatmasi

- Brauzerdan kelgan qiymatga ishonmang; serverda tekshiring.
- Parolni ochiq saqlamang; mos parol xeshi ishlating.
- Maxfiy kalitni frontend va Git tarixiga yozmang.
- Har himoyalangan route'da autentifikatsiya va ruxsatni tekshiring.
- Cookie uchun kerak bo'lsa `Secure`, `HttpOnly`, `SameSite` sozlang.
- SQL uchun parametrli so'rov yoki ishonchli ORM ishlating.
- Foydalanuvchi matnini HTMLga xavfsiz bo'lmagan usulda qo'ymang.

## DevTools: qayerga qarash kerak

| Muammo | Birinchi panel |
|---|---|
| Element noto'g'ri joylashgan | Elements / Computed / Layout |
| JavaScript xatosi | Console / Sources |
| API natijasi kelmadi | Network |
| Sahifa sekin | Network / Performance |
| Accessibility muammosi | Accessibility tree / Lighthouse + qo'lda test |

## Performance eslatmasi

- **LCP** — asosiy kontent qachon ko'rindi.
- **INP** — foydalanuvchi harakatiga javob tezligi.
- **CLS** — elementlarning kutilmagan siljishi.
- Rasmni mos o'lcham va formatda bering.
- `width` va `height` bilan joyni oldindan ajrating.
- Ko'rish maydonidan pastdagi media uchun lazy loading ishlating.
- Cache va CDNni maxfiylik talabiga mos sozlang.

## Render modellari

| Model | HTML qachon yaratiladi |
|---|---|
| CSR | Brauzerda, sahifa ochilganda |
| SSR | Serverda, so'rov paytida |
| SSG | Build paytida, deploydan oldin |

## Git workflow

```text
yangilangan main → feature branch → kichik commitlar → push
→ pull request → check/test/build → review → merge
```

> **Eslatma qanday ishlatiladi**
>
> Atama tanish, lekin sababini tushuntira olmasangiz, cheatsheetni yodlashga
> urinmang. [Reference](https://learncode.uz/web-dasturlash/reference) orqali ta'rifni aniqlang yoki
> tegishli darsga qayting, so'ng kichik amaliy misol bajaring.