# JavaScript nima va u qayerda ishlaydi

> JavaScript nima uchun kerak, u brauzerda qanday ishlaydi va HTML hamda CSS bilan qanday bog'lanadi. Birinchi kodni shu sahifada ishga tushiring.

Manba: https://learncode.uz/javascript/javascript-nima/
Sana: 2026-05-25

Sahifadagi tugmani bosganingizda menyu ochiladi, forma to'ldirilmasa ogohlantirish
chiqadi, ro'yxat sahifani yangilamasdan yangilanadi — bularning barchasini
**JavaScript** bajaradi.

[HTML](https://learncode.uz/html-css/html-nima) sahifaning **tuzilishini**, CSS uning
**ko'rinishini** beradi. JavaScript esa **xatti-harakatni** qo'shadi: nima
qachon va qanday o'zgarishini.

## Birinchi kod

Quyidagi maydonda `console.log` funksiyasi qavs ichidagi qiymatni chiqaradi.
**Ishga tushirish** tugmasini bosing:

```js
console.log("Salom, dunyo!");
```

Matnni o'zgartirib, qayta ishga tushiring — maydon tahrirlanadi.

> **Atama**
>
> **`console.log()`** — natijani ko'rsatish uchun ishlatiladigan funksiya.
> "Console" (konsol) — brauzerning dasturchilar uchun mo'ljallangan xizmat
> oynasi. Bu darslarda uning natijasi to'g'ridan-to'g'ri sahifada ko'rinadi.

## Uchta til, uchta vazifa

Bitta tugma misolida uchalasi qanday bo'linishini ko'ring:

| Til | Vazifasi | Misol |
|---|---|---|
| HTML | tuzilish | `<button>Bos</button>` — tugma **bor** |
| CSS | ko'rinish | `background: blue` — tugma **ko'k** |
| JavaScript | xatti-harakat | bosilganda **nima bo'lishi** |

Ular bir-birini almashtirmaydi, balki to'ldiradi.

## JavaScript qayerda ishlaydi

Dastlab u faqat brauzerda ishlardi. Bugun esa:

- **Brauzerda** — sahifa mantiqi (bu bo'limning asosiy mavzusi);
- **Serverda** — Node.js orqali backend;
- **Mobil ilovalarda** — React Native kabi vositalar bilan;
- **Desktop dasturlarda** — Electron (masalan VS Code shunday yozilgan).

Ya'ni bitta tilni o'rganib, bir necha sohada ishlash mumkin.

## Kod qanday ishga tushadi

Brauzer HTML'ni yuqoridan pastga o'qiydi. `<script>` tegiga yetganda ichidagi
JavaScript'ni **darhol bajaradi**, keyin o'qishni davom ettiradi.

```html
<p>Birinchi paragraf</p>

<script>
  console.log("Bu ikkinchi bajariladi");
</script>

<p>Uchinchi paragraf</p>
```

Shu sababli kod tartibi muhim: hali yaratilmagan elementga murojaat qilib
bo'lmaydi. Bu qoidaga [DOM darsida](https://learncode.uz/javascript/dom-nima) qaytamiz.

> **Yodda tuting**
>
> JavaScript va **Java** — butunlay boshqa tillar. Nomdagi o'xshashlik
> 1995-yildagi marketing qaroridan qolgan. Ular orasidagi bog'liqlik "avtomobil"
> va "avtomat" so'zlaridagichalik.

## Kodni sahifaga ulash

Ikki usul bor. Kichik misol uchun to'g'ridan-to'g'ri HTML ichida:

```html
<script>
  console.log("Sahifa ichida");
</script>
```

Haqiqiy loyihada esa alohida faylda — kod tartibli bo'ladi va brauzer uni
keshlab qoladi:

```html
<script src="dastur.js"></script>
```

## Amaliy mashq

Runner'da o'ynab ko'ring:

1. `console.log` ichidagi matnni o'zingizning ismingizga almashtiring;
2. ikkinchi qator qo'shib, yana bitta xabar chiqaring;
3. matn o'rniga son yozing: `console.log(2 + 3);`
4. qo'shtirnoqni olib tashlab ko'ring: `console.log(Salom);`

4-qadamda qanday xato chiqdi? Matn va son qanday farq qilishini keyingi
darsda ko'ramiz.

## Qisqacha xulosa

- **JavaScript** sahifaga xatti-harakat qo'shadi — HTML tuzilish, CSS ko'rinish.
- `console.log()` qiymatni ko'rsatish uchun ishlatiladi.
- Brauzer `<script>` tegiga yetganda kodni darhol bajaradi.
- Kod HTML ichida yoki alohida `.js` faylda bo'lishi mumkin.
- JavaScript brauzerdan tashqari server, mobil va desktopda ham ishlaydi.

Keyingi darsda [o'zgaruvchilar](https://learncode.uz/javascript/ozgaruvchilar) — qiymatni nomlab
saqlashni o'rganamiz.